Nytt og nyttig

Det er sjølvsagt ingen løyndom at Odelsgut heile tida er på leit etter idear som kan gjere gardsdrifta meir effektiv. Dette har eg full forståing for, men eg meiner bestemt at det også er viktig at ting ser noko lunde bra ut.  Det er ikkje alltid like enkelt for Odel og kjerring å bli samde om estetikk kontra effektivitet, og dette er eit emne som stadig kjem opp over det berømte frukostbordet. Bordet var sjølvsagt dekt med både duk og levande ljos, sjølv om Guten påstod han var allergisk mot eimen av brennande talg."No må du ikkje vere så forbanna uromantisk", braut eg ut i sinne og frustrasjon over at det var allergi som var fokuset der eg sat iført min lekraste neglisje. Elloskatalogen hadde dette ned i postkassa nokre veker før, og eg hadde vore snar med bestillingslista. Tre raske tastetrykk og neglisjeen, samt nokre smekre stilettsko var mine. Silke er eit flott stoff, men skuffande nok er det lite stretsj i det, og det var difor med naud og neppe og eit godt lag med spenol som gjorde at den indigofarga kreasjonen endeleg kom på. Og der sat han altså og stressa med dinne helsikes allergien. Eg ransaka hjerna etter eit passande fiskeuttrykk, men pusteproblem grunna litt stram silke hindra den elles så gode oksygenstraumen til hjerna. Pokker og!

"He du fått di ny kjole? Og nye sko?" Odelsauga gleid skeptisk nedover og beskua dei glitrande skoa i matchande farge med dei enormt høge hælane.  Der kom det! Endeleg! Men gleda over å bli lagt merke til gjekk fort over: "Han var no vel i minste laget..." Meir fekk han ikkje sagt før den nysteikte pannekaka med ripsgele fauk midt i andletet på han. Uheldigvis førte denne anstrengande rørsla til at fanskapet spratt opp i saumane på fleire ugunstig stader. Eg reiste meg opp med så mykje verdigheit eg kunne klare å oppdrive i overnevnte situasjon, og marsjerte ut døra som ei amasone i krigsmodus.

Eg måtte fort ta meg saman og leggje frå meg amasonetrynet! Denne morgonen måtte vi nemleg setje poteter, og det var berre å få på seg arbeidskleda og gå og gjere klart utstyret. Eg hadde knapt tenkt tanken før eg høyrde traktoren starta i tunet, Odelen var tydeleg både klar og utolmodig. Hadde dinnå makrelstørja berre vore klar for andre ting også!

Odelsgut hadde gjort nokre justeringar på potetsettaren i år.  Meir effektivt, bedyra han. Eg måtte sjølvsagt sitje bak på og styre settinga, medan han køyrde traktoren. Ditta våbølet hadde med vilje kjøpt ein traktor som var så stor at ei nette gardakjerring ikkje rakk fram til pedalane,  og det var difor ei naturleg fordeling. Eg sette meg godt til rette bak på potetsettaren, la kassene framføre meg og gjorde meg klar. Brått vart eg heist to- tre meter over bakkehøgd. "Kva i svarten er dette for slags justeringar!" ropte eg og niheldt i det vesle setet. "Sidan fallhøgda er større, kan du hive ned poteter fortløpande! Eg har rekna på det, avstanden mellom potetene vert perfekt om du hiv ei potet i sekundet." Eg kjende sveitten byrja å piple fram i panna. Her var det berre å stålsette seg, for dette kom til å gå i ekspressfart.

Vi var kome om lag halvvegs i fyrste fåra då eit stort byks med traktoren heiv meg framover. Eg hylte med det eg hadde og landa på traktortaket med eit smell. Bak meg kunne eg sjå heile potetsetjaren dette frå kvarandre, del for del, og Odelsgut, som sjølvsagt hadde på seg dei lilla øyreklokkene med radio på fullt, korkje høyrde eller såg, og gira heller opp eit hakk i trua på at alt gjekk som det skulle. Eg hamra med det eg hadde i traktortaket, men måtte til slutt bruke mesteparten av energien på å halde meg fast. Godt at kjeledressen er meir fleksibel enn neglisjeen, tenkte eg idet eg kjende dongeristoffet trenge seg inn i sprekkar eg ikkje visste eg hadde. Ikkje før vi var komne til enden av åkeren og skulle snu, såg han kva som hadde skjedd. Munnen dirra faretruande ved synet av den øydelagde settaren, og til slutt klarte han å spørje om det gjekk bra med kjerringa som fortsatt låg og heldt seg fast med kvite knokar på traktortaket.

"Få meg ned her i frå med ein steikje gong! Ser du ikkje at eg lide", ropte eg. Guten strekte ut hendene og ville ta i mot meg, og eg tok nærmast sats og traff han som ein ilter sumobrytar og skubba han overende. Raseriet strauma gjennom kroppen i takt med skritta eg tok for å kome meg innfor døra i hjemmets lune arne. Men den fortvila stemma til Odelen roa meg ned, for det store spørsmålet var sjølvsagt korleis vi no skulle få potetene i jorda. Akkurat då datt auga mine på dei nyinnkjøpte skoa som stod nok så malplassert i gangen midt mellom støvlar og vernesko. Her var gode råd dyre. Eg heiv av meg støvlane, trakka opp i stilettskoa og marsjerte ut i tunet. Odelsgut såg på meg som om eg var blitt steikje sprø, og eit sekund eller to vurderte han nok å ta fram telefonen og ringje 113. Eg skulle akkurat til å forklare då systa skrensa ned i tunet i "Lilleulv" som Odelsgut kallar den vesle sølvgrå bilen hennar. "For nokre fantastiske sko, syster!!" gaula ho ut vindauget allereie før bilen hadde fått stansa heilt. "Endeleg litt glam i tunet! JA! JA! JA!! Men kva er det du har til? Fjøskle?! Ho såg kritisk på det raude skautet og den store kjeldressen som  ikkje hadde blitt vaska sidan lamminga. "Har du noko i mot det kanskje?" Odelsgut tok eit truande skritt fram og stilte seg framføre meg. "Ja, det har eg faktisk!!" Systå tok eit skritt fram, ho og. Bilete av okseløpet i Pamplona fauk gjennom hovudet mitt, og det var på tide å avslutte diskusjonen ein gong for alle.

"Potetsettaren er øydelagd", sa eg og marsjerte ned mot traktoren, plukka opp potetkassene og ropte: "Ikkje stå der og glo! Kom deg i arbeid!" Med taktfaste steg gjekk eg bort til åkeren, snudde meg og gjekk nedover fåra. Dei lange hælane sette gode spor i molda, og det var berre å hive potetene oppi. Gliset til Guten vart breiare og breiare etter kvart som han forstod at dette var ein fantastisk ide. "Eg skal aldri meir tvile på innkjøpa dine", ropte han medan han lett til sinns heiv den eine settepoteta etter den andre ned i dei store hola. Bak oss kunne vi høyre systå gret sine modige tårer over tapet av dei glitrande skoa, og vi kunne høyre dei såre hulka i det ho sette seg inn i "Lilleulv" og sette på Lionel Ritchie på fullt. Dei sorgtunge tonane til "Say you, say me" forsvant i det fjerne og vart til slutt erstatta av den lystige plystringa til Guten som snart hadde sett den siste poteta.

 

 

Du grønne, glitrande...

Juletreet er ingen spøk her til gards. Det skal ikkje vere noko uttorka furukvast som skal stå på heidersstaden i stova, og ikkje minst skal det absolutt vere heimeprodusert. Ikkje noko butikk-kjøpt gran her i huset! For nokre år tilbake foreslo eg dette for Odelsgut, med nærmast katastrofale følgjer. Julegløggen heldt på å gå i vrangstrupen på mannjen, og det var med naud og neppe eg fekk styrta til å tok eit heimlichgrep. Nøtta traff fjøsveggen med så stor kraft at ho deisa rett gjennom, og traff storeveiren på ein svæært ugunstig stad, for å seie det slik. Stakkars Perefanten måtte ha dyrlege, og det var usikkert om han i det heile kom til å kunne gjere førjulsjobben med jembrene.

Dessverre hadde det seg slik at atelega våre var svært prega av dei grufulle herjingane til juleorkanen for eit par år sidan, og det var rett og slett ikkje berre berre å finne eit godt juletreemne. Og sjølv om lysta til å kjøpe eit juletre var stor, visste eg at det var visse ting ein rett og slett ikkje spøkte med her i garden. Det var sjølvsagt ikkje noko betre då systå kom skrensande ned i tunet med nyinnkjøpt perfekt julegran, tjokfull i greiner og  dryssesikker. Ekstra granluktspray var inkludert. «Sjå på juletreet mitt, kjære svoger», ropte ho til stakkars Odelsgut i det han kom ut av garasja med den nye motorsaga. «Er ho ikkje flott!» babla ho vidare, og for ein gong skuld kjende eg behovet for å be henne ta seg ein kavring for Guten vart bleikare og bleikare etterkvart som den grønkledde skapnaden gestikulerte i takt med "O, Jul med din glede" som stod på full guffe i  bilen.

Guten la stilt og roleg frå seg saga bak i pick-up`en, og sette seg i førarsetet - bleik, men fatta. «Berre tei di», sa eg til systå som hadde hatt på seg påfugltights for å matche juletreet på taket av bilen. «Eg skal finne ei julegran som er minst like flott som det du har betalt pengar for!» sa eg fortvila. «Pøh! Ingenting slår mi perfekte disneygran», messa ho og klappa ivrig med hendene. Eg kjende eg vart forbanna av denne overlegne haldninga til vår flotte granskog.

Problemet med dei granene vi hadde att, var storleiken. Det var ikkje ungtre, akkurat, og dei fleste av dei var meir enn 15-20 meter høge. «Kor i svarte svingande har du tenkt at vi skal få tak i eit passande emne her!» braut eg fortvila ut då Odelsgut parkerte. «Det er no vel for svarten ikkje noko problem! Har du ikkje hogd tre før? Vi høgg no berre toppen!» Auga mine gjekk oppover, og langt der i himmelsjå kunne eg skimte  nokre toppar som ikkje såg så aller verst ut. Snøen hadde nett lagt eit lettkledd dekke over skog og mark, og kulden gav liv til pusten som i små røykskyer kom ut av ansiktshola til dei to som stod der og studerte grantoppane.

«Det var no fan til storleik på desse trea!» ropte eg fortvila. «Korleis har du tenkt å gå fram her? Skal vi hogge ned heile treet, eller kva?» «Sjå her», sa Odelen og trakk fram nokre forbøvlege stigjarn. «Berre klatre opp du, så kan eg passe på her nede.» Nervøsiteten kom sigande, men eg feia han raskt til side, tok på meg jarna og byrja klatringa mot toppen. Det gjekk eigentleg forbausande bra, og til lenger opp eg kom, til rolegare vart eg. «Stooooppp!» høyrde eg langt nedanifrå. Eg festa eit tau rundt stammen og heiv den andre enden ned til Odelsgut som festa tauet til traktoren. Eg sette meg til rette på ei grein og tok fram saga.

Fuglane kvitra og song, og julefreden kom nesten sigande der eg sat høgt under sky. Men godt kan gå gale! Brått såg eg traktoren starta å røre på seg. «Odelsguut»! ropte eg. «Kva i svarte svingande er det du gjer?» Men Guten, som hadde teke ei pause for å lette på trykkjet, stod bak grana og hadde ikkje sjans på å nå i traktoren som bevega seg fortare og fortare bakover. Grana svaia faretruande, og eg klamra meg med både fast med både føter og hender det beste eg kunne. «Ikkje stå der og glo!» skreik eg fortvila. «Spring for svarten!» Grantoppen bøygde seg faretruande i ein boge ned mot traktoren. Dette går til hondane, tenkte eg, og bad i mitt stille sinn til høgare makter om å vise nåde til ei stakkars gardakjerring som berre prøvde å hogge eit heimejuletre til den tradisjonsbundne mannjen sin. Akkurat i det eg trudde at grana ville knekke i to, sleit pinadet tauet. Eg og grantoppen fauk i ei forbøvleg fart gjennom lufta, og sjølv om hjerna, armane og beina prøvde så godt dei kunne å tvihalde på stammen, hjelpte det ikkje. Eg fauk gjennom lufta med ein fart som nesten braut gjennom lydmuren. Munnen var vidopen i det farten gjennom vinterlufta vart større, og tanken på den berømte siste poteta melde seg på ferda.

Naturen og høgare makter ville det slik at det skulle gå bra med den stakkars gardakjerringkroppen, denne gongen også. Eit stort, djupt myrhol hadde av ein eller annan grunn ikkje frose inne mellom dei høge grantrea, og dermed vart det ei relativt mjuk landing. Odelen var sjølvsagt på plass med traktor og vinsj og redda meg frå å verte sitjande til livet i myrmold resten av jula. Trykket frå skrotten min hadde knokke grana i to, og toppen hadde landa relativt intakt. Vi måtte likevel hogge godt ned på for å fjerne det grøvste av fallskadane. Greiner var det smått om uansett, men som Guten sa, var det jo steikje gratis, og julekuler var det nok av.

«Treet var kanskje i breiaste laget», sa eg forsiktig til Odelsgut seinare den kvelden. Vi sat begge trykt inn i hjørnet av stova då greinene til sitkagrana hindra altfor stor rørsle. Om lag åtte av den ti kvadratmeter store stova var dekt, og det var så vidt vi kunne sitje slik, toeine, utan å kjenne at det skrapa på ryggen. «Det er no uansett betre enn treet til syster di», kom det frå hi sida av bordet medan han pirka vekk ei barnål som hadde forvilla seg oppå brødleiven. «Og du veit, med eit så stort tre, er det vel ikkje plass til noko kaffibesøk, heller», konstaterte han medan han nynna lett på «Gled deg, du jord!» Og dess strengare blikk mine vart, dess høgare vart songen, og gliset breiare. Men han kunne berre vente seg! tenkte eg og bestemte meg for at utan kaffibesøk, vart det heller ikkje teke fram verken julemanna eller anna Odelsgodt.

 

 

 

Gledeleg handel

Trur du ikkje dinna kveitå nekta å fare på handel? Det var ikkje slik at det var absolutt naudsynt, men eg hadde ei formeining om at han godt kunne vise litt interesse. Som sagt var det ikkje han som ordna julegåver til kreti og pleti, men Odelsgut var stirrig, og den gamle hofteskada han hadde pådratt seg då ein av oksane hadde stanga han bak i ætå, blomstra på mystisk vis opp kvar gong handel vart nemnt. Det som vart tunga på vektskåla var systå sin trussel om å offentleggjere dei beste multeplassane. «Du skulle aldri ha fortalt ditta trollje kvar vi finn multene! Er du sprø!» ropte guten i rein fortviling. Men han visste at slaget var tapt. Det var berre å leggje inn årane, og satse på at færingen klarte å segle utan vind. Cæsar var slagen. Veni, vidi, men ikkje vici.

Det var ikkje mykje Cæsar att i figuren som sat ved sidan av meg då vi køyrde av Sulesundferja, og berre synet av Moa utløyste stride straumar av sveitte som rann nedover kroppen til den stakkars mannen som sat i førarsetet. Trass i at klokka ikkje endå var ti, var det folk overalt, og det var berre med naud og neppe vi fann ein stad å parkere. At systå sat og trona i baksetet, gjorde ikkje saka noko betre. «Herregud! Eg går ikkje inn! Dokke får gå inn aleine!» ropte han. «Dra deg ut av bilen, ditt rævlo!» heiv systå i han og vifta med multebrosja ho hadde teke på seg for å minne svogeren om at han måtte halde seg på den smale sti. Tolmod var ikkje hennar sterke side. «Kor gale kan det vere? Berre følg etter meg!» sa eg, og prøvde å vere litt rolegare enn dei to toreadorane på utsida av bilen. Odelen lunka ut og følgde etter med tunge steg. Inne var det fullstendig kaos og proppfullt av galne menneske som skulle kjøpe alt dei ikkje trengde til sine kjære. Eg hadde ei liste lang som eit vondt år, og stakkars Odelsgut hadde til slutt posar over heile seg. Posereimane var så stramme over fingrane at det var like før blodtilføringa stansa. «Berre tenk på at vi skal på Kjøpet etterpå!» ropte eg over skuldra.

Det gjekk eigentleg forbausande bra med tanke på den milelange lista. Likevel kjende eg eit blaff av meddynk då eg såg den gråbleike, sveittande skrotten bak meg. «No har vi berre kusina vår att», ropte eg bak skuldra. «Du må hjelpe meg!» sa eg til systå. Du veit kor sensitiv ho er om ein vel feil farge!» sa eg og løfta opp to grøne genserar. «Kva synes du?» Systå tok opp plagget og saumfarte det med stilsikkert blikk. «Dei ser no heilt steikje like ut, for svarten! Bestem dokke slik at vi kan kome oss ut frå dette marerittet!» Men systå ignorerte protestane og heldt fram: «Himmel! Du ser no vel at den eine er minst to nyansar lysare enn den andre! Er du fargeblind. Du veit kor ho Perdis er med fargar!» Eitt blikk på den skjelvande geleklumpen bak meg fekk meg til å innsjå at det var rivnande likegyldig om kusine Perdis-Mona fekk ein mørk eller lys grøn genser. Her var det berre å kome seg vidare, for gåvene måtte pakkast inn og!

Ved pakkedisken var der like lang kø som i butikkane, men etter ein god halvtime var det nesten vår tur. Den litt eldre kvinna, med ein nydeleg grålilla hårfarge, som stod framfor oss i køa, hadde heldigvis berre ein liten nett pose frå Bjørklund. Odelsgut pusta letta ut og plukka optimistisk opp alle posane som låg rundt føtene våre. Systå stod intetanande og nynna «Nå vandrer fra hver en verdens krok», då den grålilla kruspermanenten snudde seg og ropte: «Ove-Egil! No er det vår tur!» «Ove-Egil», ein bulldosar av ein mann, kom mot oss med ei enorm handlekorg med varer. Augene til systå vart faretruande store under dei lett mørklagde augebryna, og heile figuren gjorde seg klar til å setje ein stoppar for køsnikinga. Men før ho hadde fått sagt eit einaste ord, kunne eg i augekroken skimte Odelsgut og alle posane komme pressande framover. Pusten gjekk tungt, og eg kunne kjenne ein vegg av varmluft komme mot meg som ein tropisk syklon. Himmel! No har han gått frå vitet! tenkte eg. «Han har ikkje stått i kø! Han må berre dra si vekk!» Stemma til mannen var faretruande astmatisk. Blandinga av «Glade Jul», «Det lyser i stille grender» og «Long time ago in Betlehem» som dei tre nærliggjande butikkane spelte, vart til ein psykedelisk symfoni, som nesten saug den siste livsgnisten ut av den stakkars mannen min i det han slapp alle posane som han så optimistisk hadde plukka opp berre nokre julesekund tidlegare. Det vart brått heilt stille på Moa. Berre hjarteslaga til Guten var høyrbare i det han langa ut ein venstrehock så stakkars Ove-Egil gjekk rett i sittande stilling, og vi kunne sjå det lett forbausa blikket i det rulletrappa førte han nedover mot Obs?en. «Kom dokke i arbeid, for helsike!» ropte Odelsgut til meg og systå som ikkje heilt klarte å ta inn over oss det som nett hadde skjedd. Eg pakka med det eg hadde, og etter rekordkort tid kunne eg endeleg seie: «No har vi berre att syskenbarna på di side». Men scena som møtte meg i det eg såg over skuldra, ga meg frysningar. Der stod systå med ein julegrøn pologenser med kvite brot trykt opp i andletet til den stakkars bleike, sveittande mannen. For svarte svingande! Lærte ho aldri! Prøve å prakke noko styr inn på Guten i det humøret han no var i!  Eg vifta skrekkslagen med armane, men for seint! Odelsgut hadde allereie deisa den siste posen i golvet, og raudleten, med sveitten rennande i strie straumar frå hårrøtene, marsjerte han mot utgangen. «Din domort!» ropte systå etter han. Kunne du ikkje trenge noko elegant?! «Julegåver er berre vas!» ljoma i veggane på Moa. Slik vart vel historia om Schrooge til, tenkte eg, ein sta idiot som ikkje klarte å vere på julehandel med to oppegåande kvinnfolk! Det siste eg høyrde i det han forsvann i folkehavet var noko med eit helsikes utyske og buss. 

Heldigvis hadde eg klok av skade putta bilnøkkelen i handveska. Han fekk no berre stå der ute i snødreva, tenkte eg medan vi plukka opp alle posane. Det måtte bli mjuk pakke i år, slo eg fast i det blikket festa seg på den knallraude genseren med rudolfmotiv som hang på salsstativet utanfor KappAhl. Den flotte motorsaga med barkefres som eg i løynd hadde kjøpt i butikken til naboen, fekk lure seg under treet når det nærma seg nyttår.

Og reven dansa over rota....

Det var noko magisk med desse kjølege haustkveldane. Lufta var ekstra klar, og stjernene kappast om kven av dei som kunne skine sterkast på den mørke himmelen. Den klåre lufta fann sin veg djupt ned i lungene, og eg senka skuldrane i det eg gjekk ut døra.

Eg skulle ut i fjøsen og sjå etter Magda som på heilt uforklarleg vis hadde blitt med lam under vårsleppet. Korleis han Svarte-Olav hadde kome til, var rett og slett eit mysterium, for Magda var ikkje ei søye som tok til takke med kva som helst. Brått vart eg var ein låg skråpelyd, og eg hadde ikkje før høyrt lyden, før ein enorm raudrev sprang av garde mindre enn ein meter frå meg. Reven vart nok like forskrekka som eg, for ropa etter Odelsgut som akkurat då stod i dusjen, var godt over tillete herznivå på dei fleste arbeidsstadar. Guten kom springande ut på tunet med alle kroppshår kvite av små skumdottar frå AXE-såpa som eg likte så godt. Berre dekt av ein vaskeklut, og med huda lettare samantrekt, ville han med sitt alltid rolege lynne vite kva som gjekk føre seg ein sein tysdagskveld.

"Ein rev!" ropte eg. "Ein gigantisk rev!" gjentok eg og gestikulerte febrilsk med armane. "Her, rett uanfor fjøsdøra!" Stemma mi bar preg av fortviling over at eit slikt utyske hadde våga seg ned i frå fjellheimen og teke turen innom tunet vårt. "Nei, og nei!" jamra Guten! "Og så nett no når ho Magda snart skal lamme!" Dette var verkeleg noko å bekymre seg over då vi alle visste at gamle-Magda var den skjøraste søya vi nokon gong hadde hatt. I fjor hadde Odelsgut vore så uheldig å sleppe ei lita due då han ga henne formjøl, og 3 minutt etter låg to flotte lam og sprella i garden.  Vi må sjølvsagt lage ei felle", proklamerte Odelsgut og hadde med det heilt gløymt den lette bekledninga. Dusjen fekk vente, eit påtrengande oppdrag låg framføre oss. Det var berre å finne fram sveiseutstyret. Og hadde vi ikkje nokre gamle revebur liggjande som vi hadde fått med naboen etter at han la ned røvedrifta?

Då den gylne morgonsola skein inn garasjevindauget, var fella snart ferdig. Buret var 5 x 5 x 2 meter. Litt stort, meinte eg, men Odelsgut hadde ei formeining om at det måtte vere såpass om røven var så stor som eg hadde antyda kvelden før. Vi var for ein gong skuld samde om noko.  I tillegg måtte vi sjølvsagt ordne ein stad der vi kunne vere på post. Det måtte lagast eit kamotelt nær fella slik at pokkerskapet kunne takast av dage så fort som råd. Agnet i fella var av beste sort: Eit par laksar som Guten hadde gløymt att i garasja. Der hadde det låge og godgjort seg i fleire veker. Det var ein slik eim at både Odelsgut og eg måtte ty til dei to vernemaskene vi hadde kjøpt på forsvarsbrukt.no. Tanken var å beskytte Odelsgut mot influensasymptoma han alltid fekk når Systå var i nærleiken, men vi hadde ikkje hatt høve til å prøve det ut enno.  Maskene skulle i følgje bruksrettleiinga gi fullt vern mot alle kjende stridsgassar samt mot innanding av radioaktivt støv og biologiske stridsmiddel (bakteriar). Odelsgut såg dødslekker ut i habitten, og var til forveksling lik Sylvester Stallone i "First Blood". Klart, vi veit jo alle at Sly aldri ville teke på seg ei gassmaske, då han eigenhendig kunne nedkjempe ei heil hær med ein kniv og eit par meter med macramegarn. Med desse koselege tankane dorma eg av. Klokka var bikka elleve, og mørket hadde lagt seg som eit vart teppe om bygdehusa, der det eine huset etter det andre vart lyslaust. Den vesle månen skein lett over atleget, og i ei slik bedageleg atmosfære sovna både Guten og Gardakjerringa i soveposen, med eit godt tak rundt hagla som låg mellom dei.

Det grufulle hylet som gjekk gjennom bygda var som henta frå ein skrekkfilm frå 80-talet. Hylet vekte oss begge med eit rykk, og eg venta halvvegs å sjå ei motorsag framføre meg. Vi greip etter hagla begge to, og hoppa mot fella. I det svake månelyset kunne vi sjå ein enorm skugge inne i buret. Skuggen sprang rundt som det udyret det var, og prøvde desperat å finne ein veg ut. Då vi kom nærmare såg vi konturen av både hale og hår, og Odelen greip hardare om hagla. Hjartet banka høgt, og adneralinet susa i blodet i det eg såg Guten leggje siktet innåt. Men vernemaska gjorde det vanskeleg.  Få på lykta! ropte Guten med pulserande røst. Eg fann fram den dynamodrivne fjøslykta frå Netthandelen. Og med den desperate sveivinga fekk eg godt klarsyn i høve til kvifor dette produktet gjekk for ein slikk og ingenting. "Sveiv, for helsike!"  Odelen hadde nærmast ikkje meir luft å ta av. Akkurat i det hanen vart spend, kom ein svak lysstråle og avdekka det grusomme som heldt på å skje. For der, inst inne i fella sat eit pelsdyr verda aldri før hadde sett. "Har du tenkt å ta livet av meg, din sveittedekte jase!" "Herregud!" ropte eg i rein fortviling. Kva i svarte svingande gjer du inne i revefella? Du kunne ha blitt sendt til dei evige jaktatelega!" Eg skalv ved tanken.

Guten var så forbanna at dei vanlege influensasymptoma ikkje melde sin ankomst, og han hadde mest lyst til å la systå tilbringe resten av natta i røvefella. Systå på si side bedyra evig hat til både gard og grunn, og meinte at om ein la nydeleg fransk rakfisk fram på denne måten, var det ikkje godt å seie kva som kunne ende opp i buret. Svigerfar som hadde høyrt alt mirakelet frå fjøsen, flira så han nesten ikkje kom seg føre, men ein velretta venstrehoock frå pelskåpa tørka vekk fleire veker med skratting. 

Draumen om IKEA

 

Odelsgut er nøysam. Der om er det ingen tvil. I vårt hus vert mat aldri kasta, gamle møblar får alltid alternative oppgåver om noko nytt kjem til gards, og ikkje minst fungerer utgåtte t-skjorter og truser alltids  som skurefiller i verkstaden eller i fjøsen. Misforstå meg ikkje, dette er ein god kvalitet, men set likevel nokre grenser for kva som til ei kvar til kan kjøpast inn. Noko som for så vidt også er heilt greitt. Ein vinn vinn situasjon, kan ein kanskje seie.

 

Med denne rigide haldninga til å støtte den lokale renovasjonsordninga, var det sjølvsagt ikkje noko enkel sak å få guten med seg til Bergen. IKEA!!! nærmast gulpa han fram. Rekylen var så sterk at det var like før saltfleskrestane etter balljemiddagen sist torsdag sette seg fast i kjøkkenveggen. Alvoret i dei grøngrå auga som kika over brilleglasa frå motsett side av kjøkenbordet, var ikkje til å misforstå. Eg kjende sinnet kome farande over desse evinnelege debattane over noko som i utgangspunktet burde ha vore enkelt. Ja, IKEA!! ropte eg, litt høgre i røynda enn i tankane. Treng vi ikkje litt forskjelleg, kanskje? prøvde eg meg litt forsiktig. Treng!!! ropte han, medan kaskadar av grisemolekylar entra kjøkkenbordet i meir eller mindre flotte mønster. Vi treng ikkje steike støv! Gi meg eitt døme på noko som manglar i denne heimen! sa han, og vifta hissig med begge henda. Sjå på sofaen i stova! Han heng snart ikkje i hop. Det er helseskadeleg! Og hyllene i kjellaren dett snart saman. Fleire av dei har gjort det allereie. Eg løfta opp ein flik av den gule velournattkjolen og passa på å vise det basketballstore blåmerket eg hadde fått på låret nettopp på grunn av hyllene. Pøh! snøfta Guten. Ei gardakjerring må no tåle såpass! Tordenskya stod over hovudet på meg. Steik for ein tosk! Men nokre tilfeldig lause skruar på gråsofaen skulle nok få mannen på andre tankar!

 

Berre synet av tettbygde strøk ga Guten ekstra sterke sveitteparlar i hårfestet, og bilsetet var alt anna enn tort då vi endeleg fekk parkere framfør møbelbutikken frå helvete, som Odelen straks hadde døypt det enorme blågule bygget. Lite visste han sjølvsagt om kva han hadde i vente, men eg trøysta elsklingen med at det var langt ifrå berre møblar å sjå på, der var både sparelys og anna av interesse for ein kjekke kar på byatur. Og så stort som IKEA er, vil det vere mykje plass og lite trengsel, lova eg, medan mitt stille sinn bad til høgare makter om at dette også ville vere realitetane.

 

Det var stilt og roleg i det vi skulle til å gå inn dei store glasdørene. Dette er lovande, tenkte eg optimistisk, og kjende at pulsen slo av farten. Kor feil ein kan ta!  Brått høyrde vi eit voldsamt leven, og i det eg kika over skuldra, kom den eine dobble etasjebussen etter den andre, stappfulle med IKEA-entusiastar, skrensande. Den fyrste doningen bråbremsa rett framføre døra, og eg klarte akkurat å rive Odelen til side, før den opphissa folkemengda trengde seg forbi som ein tsunami, og drog med seg alt på sin veg. Då vi endeleg kom oss inn var trengselen stor, og temperaturen hadde passert brennheitt for lenge sidan. Gå her på rekkje som nokre andre rævlo! jamra Odelsgut med gråkvalt stemme, og gjekk inn i ein haitiansk zombietilstand. Han heldt så hard rundt kredittkortet at knokane kvitna, og små stressblemmer vaks fram på dei elles så nette nevane. Vakn opp, for helsike! Ta ei handlevogn så vi får komme i gong!

Sjølv var eg i lukkerus! For ei fantastisk forretning! Stemma mi var ekstatisk, men blikket under bresjnevbryna var alt anna enn samde i mi begeistring. Sjå til å bli ferdig så vi kjem oss ut av dette uendeleg infernalske marerittet! Stemma var desperat og rusten, og dei mørke ringane under armane spreidde seg raskt til resten av overkroppen. Sveitten rann i strie straumar, og danna breie sneglespor etter adidasbroka som ifølgje reklamen visst nok skulle puste ekstra godt.

 

Heite det! Desse pærene kostar tre gonger så mykje på coop'en, nærmast ropte eg, og før eg visste ordet av det hadde hendene mine hivd minst hundre sparepærer opp i korga. Stakkars Odelsgut prøvde å roe meg ned, og vifta faretruande med det sveittebelagde visakortet, men snakka for døve øyrer. Eg hadde sett eit skilt som viste dørmatter til 3 kr, og eit anna som viste bokhyller til 100 kr. Vi må kome att i morgon! ropte eg. Vi vert ikkje ferdige med alt i dag! Tanken på å tilbringe endå ein dag i dette kaoset, fekk det til å renne over for Odelsgut, og før eg visste ordet av det, hadde han lasta 5 flatpakka hyller på den vesle handlevogna. Eg kjende eg vart forbanna! Ta deg saman, mann! hveste eg. Det kan no ikkje vere så forbanna gale, og hyllene ser ut til å vere for store for bilen! Vi tek heller ein tur til. Det er sikkert ikkje så mykje folk her seinare i kveld, eller i morgon.

 

Eg hadde knapt sagt ferdig setninga før guten løfta meg opp, la meg flat opp på ein av pakkane og strekte ut armane mine. Folk som stod rundt begynte å kike, og eg prøvde så godt eg kunne å smile breidt. "He is only måling my body to see how it fits in the trunk", prøvde eg å seie til ein japansk turist som hadde forvilla seg inn. Han såg på meg med store auge, og gjekk raskt vidare. Odelsgut var så våt av sveitte, og såg så blodskoten og bleikgusten ut, at eg godt kunne forstå kvifor japanaren rygga. Ta meg ned herifrå, elles har du ete di siste natronkake! ropte eg mellom samanbitte tenner, som samstundes prøvde å oppretthalde eit smil. Det var ikkje enkelt der oppe i høgda, og utan hjelp kom eg til å bli der liggjande.

 

Men Guten, som hadde forlete landejorda i det vi passerte kjøkenavdelinga, høyrde ikkje det spøt. Han sjangla seg vidare med handlevogna som så vidt såg ut til å gå framover under den enorme vekta. Og sjølv i den kaotiske folkemengda, kunne eg sjå skallen til Guten,  og den breilasta vogna presse seg framover i køa. Gardakjerringa låg attgløymt på seksjon 502354.

 

Guten kom ikkje til seg sjølv før han sette seg på doskåla på hotellet og mangla papir. Kom å tork! ropte han. Sveittebrotet som då kom over odelsnakkjen, var nok utan sidestykke, då han med sjokkarta vantru innsåg at kjerringa på lik linje med dopapiret, rett og slett ikkje var å oppdrive på hotellrommet. Men, som han poengterte etter redningsaksjonen, fekk han berre med det ei god lærepenge. I tillegg fekk vi eit gåvekort på 5000 kr for tort og svie, noko som godt på veg kompenserte for ei natt på svensk jord. Men natronkakene let vente på seg, for å seie det slik, og Guten fekk i meeeget lang tid merke at det ikkje berre var IKEA som kunne låse dørene sine når kvelden var på hell.

 

 

 

 

 

 

 

Jagt er jakt

Det var ein nydeleg oktobermorgon. Lauva var så vidt blitt gule, og den fyrste hauststormen hadde teke med seg halvparten av bladpryda. Sola skein forsiktig over bakkekammen og danna eit bilete av harmoni og fred, men inne på kjøkkenet var stemninga spent. Eg hadde akkurat proklamert at eg skulle bli med Odelsgut på jakt, og han hadde som vanleg nekta. Det verte alltid styr! prøvde han desperat å formidle. Men eg ville ikkje høyre. Pøh! Styr? Eg skal liggje knuskande i ro! Ikkje lage ein einaste lyd, sa eg så kontrollert som blodomløpet tillot, og tilbaud Guten endå ei skive med heimelaga eplegele laga av eple frå eigen hage. Nest etter natronkaker, julemanna og raspaball, var eplegele det beste han visste, og om ikkje dette mildna humøret, var det ikkje noko som gjorde det. Odelen tok i mot skiva med eit fnys, men var dessverre like urokkeleg. Ikkje svarten! Eg verte nervevrak! Du er meir som ei lause kanon! Før eg veit ordet av det har du kledd deg ut som eit kvart og ligg med stjerten i været og ventar på dei evige jaktmarker. Lysta til å rive den siste geleklumpen av skiva vart nesten for stor av denne rigide haldninga til mi jaktkompetanse. Rett nok hadde eg ikkje brukt heile oppveksten min på jakt og dyrehald, men eg hadde brukt mange timar på fjorden og harpa opp kilovis med sei og lyr. Gulost var gulost, jakt var jakt. Det dreia seg om utstyr og finesse!

På ei amerikansk nettside hadde eg funne løysinga på tørrota: Ein enorm trompet som visstnok laga den same lyden som ein hjortekolle i brunst. Eigentleg ein elg, las eg etterpå i ordboka, men kor stor kunne eigentleg forskjellen vere? I reklamen heitte det ein spesialmodifisert enorm lokketut for maksimalt utbytte. Lyden skulle ha ei rekkjevidde og eit volum verda enno ikkje hadde sett maken til. Trompeten skulle vere kraftig, høg og kunne høyrast over enorme avstandar. Tuten hadde i tillegg ein vibrerande effekt for å vekkje begjæret hjå bukkane. Hugs å følgje instruksjonen nøye stod det med lita skrift nederst. Heile greia kosta berre 18 dollar, inklusiv instruksjonsvideo. Eit røvarkjøp med andre ord. Dette måtte vere midt i blinken for Odelsgut som tidlegare hadde prøvd desse pinglete norske fløytene utan at ein steikje hjortebukk hadde vist si interesse.

Pakken som kom i posten den dagen var litt større enn eg hadde tenkt. Odelsgut og svigerfar var heldigvis opptekne med potetplukkaren som typisk nok hadde streika akkurat når dei 3 tonna med poteter måtte takast opp. Svigerfar vandra rundt i åkeren i knehøgd for å finne ein bolt som hadde sprotte ut, medan Guten var meir eller mindre i harnisk over at bolten hadde vore så uhøfleg å forlate potetplukkaren akkurat når han hadde tid til å ta opp potetene. Steik, also, Odelsgut kjem til å klikke når eg presenterer denne Goliatversjonen av ei fløyte, tenkte eg, og såg meg raskt over skuldra. Dei to i åkeren var fortsatt opptekne med kven som var skuld i at bolten hadde vandra. Her var det berre å handle raskt. Tuten måtte bringast ut på atleget med ein gong.

Å få kamuflert dette hendelse var ikkje ei enkel oppgåve, men etter timar med blod, sveitte og ei tåre eller to, var det berre det vesle munnstykke som synte. Ha, tenkte eg, no skulle eg endeleg få vise at eg var egna til meir enn sauesanking og å drage storsei på fjorden. Lokkaren skulle samle alle hjortedyr i milevis omkrins, og i fantasien kunne eg lukte dei gode middagane dette ville gi. For å vere på den sikre sida hadde eg teke på meg rypekamoen, då eg rett og slett ikkje tok sjansen på å danse rumba under fullmånen med ein grade titakkar.

Eg kjende meg meir som ei fjørkledd Prillar-Guri i det eg trakk inn pusten og tok eit enormt lungedrag og bles inn i hornet med det eg hadde. Den enorme lyden kom som eit buldrande ekko frå det hinsidige, nesten som å leggje øyra tett inn til tåkeluren til hurtigruta. Steik, tenkte eg, kva i alle dagar slags dyr var det eigentleg dei jakta på i Statane? Ikkje eit tusenmanns kor med dei djupaste bassar kunne ha klart å få fram ein slik lyd. Det skalv i bakkjen, og rista i fjella, og tankane mine gjekk til Richters skala, og ikkje minst til lause steinar i dei høge fjella kring den vesle jakthytta. Ristinga ville ingen ende ta, og eg hadde store problem med å halde meg på føtene. Den store kamodressen gjorde også sitt til at balansenerven ikkje heilt spelte på lag, og dei sjølvpåsydde rypefjøra dalte ei etter ei ned mot den vibredande jorda. Himmel og hav! tenkte eg. Enden er nær! I sidesynet såg eg Odelsgut sjangle ut av jakthytta med håret til alle kantar, vill i auga. Kva i svarten er det som skjer? Han hadde balanseproblem, han og. Brått vart det heilt steikje stillt. Det var nesten som om naturen slutta og puste, og eg torde nesten ikkje å la lungene arbeide, eg heller. Jordskjelvet hadde jamna den kjære jakthytta med jorda, og det enorme hornet som eg hadde jobba slik for å få gøymt, stod blottlagt i all si prakt om lag 50 meter bak ruinane. Odelen såg frå tuten til meg, og i løpet av eit brøkdels sekund skifta auga frå frykt til inkjeforstand til forståing til forbanning. Han opna munnen og nærmast frøste ut lefserestane frå nattjaktmåltidet. Sjå kva du har gjort ditt... meir høyrde korkje eg eller han. Lyden av stemma drukna i ei intens buldring frå det vesle granholtet bak atleget. Odelsgut heiv seg ned i hytteruinane og leitte desperat etter salongrifla, medan eg med skjelvande fingrar under fjørpryda tok fram mobiltelefonen og sette på lykteapp'en. Og det var vanvittig mange reflekspunkt som vart fanga opp i det svake lyset. Akkurat då steig fullmånen fram over Sandfjelltua, og det skremande synet som møtte meg brende seg godt fast i netthinna. Ei horde med hanndyr i alle former og fasongar kom mot meg og trampa ned alt på sin veg. Odelsguuut! ropte eg fortvila, og la på sprang med det eg hadde. I flukta tenkte eg på alle natronkakene eg måtte lage for å kompansere for nok ei jaktfadese.

Det gjekk heldigvis bra med den fjørkledde gardakjerringa denne gongen og. Odelen reiste seg frå gjørma som ein sunnmørsrambo og meia ned den eine hjorten etter den andre, og eg klarte så vidt å hive meg opp i ei store sitkagran før dei kåte bukkane nådde ti meg. Guten var så forbanna at han let meg sitje opp i grana i fleire timar før han jaga vekk den siste iherdige hjortebukken som fortsatt stod å snøfta under grana. Noko godt hadde likevel kome ut av den uheldige situasjonen. Den enorme vibreringa i jorda hadde blottlagt kvar ei steikje potet, og svigerfar slapp dermed heldigvis å gå på kne og leite etter bolten. Guten vart dermed blidgjort utan ei einaste natronkake, for heretter var det berre å blåse i tuten for å plukke opp potetene.

Mote

Odelsgut har fått seg nye joggebrok. Han er som kjent småleten, og vil helst ikkje verte teken  bilete av. Eg klarte likevel så vidt å nå tak i nå...

     






Morsdag

Steike det, also! Eg plar seie til Odelsgut, at når det er morsdag kan ei skarve gardakjerring få kvile spælet sitt og ta det med ro. Kanskje kan det verte ein frukost eller to på senga denne helga, eller ei lita overrasking for slitne bondeauge. Med dette i hovudet var eg yrande full av forventning då eg fann kassa den kvelden. Odelen sjølv sa inkje, men det djupe grå blikket, ga lovnad om både kjende og ukjende skattar. I drøyme kan som kjent det meste skje, og i min draum denne natta var eg på sauesanking. Den nydelege lukta av blåbærlyng og regntung mose strøymde gjennom lungene idet eg lett spaserte rundt sandfjelleggja. Sjølv Svanhild, ditta utysket, gjekk som ei prestinne. Brått vart denne eimen av harmoni brote av eit raut frå det hinsidige. Svanhild og resten av flokken vart vitskremde av hylet som minte meir om ein flokk skadeskotne elefantar på vill flukt gjennom jungelen. Oppvakninga var rå og brutal. Det var berre ein draum, tenkte eg, medan pulsen hamra i vill galopp under chenillepysjen, og den klamme kjerringskrotten danna grobotn for opptil fleire mikrobar, som gjerne ville ha bustad i ei varm og god odelsseng. Men hylinga ville ikkje gi seg, og i halvsvevn registrerte eg at trass i draumen eg nett hadde stige ut frå, hadde den grusame lyden opprinning utanfor husets lune arne. Fan! tenkte eg, disse helsikes monstra i fjøsen har slete seg! Eg heiv ei hand bort på hi sida, men Odelen meiner som kjent at om ein ikkje står opp før klokka 6, har ein kasta vekk det meste av dagen. Kroppen var endå i søvnmodus, men eg hadde ikkje tid til den vanlege vekkingsprosedyren med sleggja. Lyden vart meir og meir frenetisk, og det var med ein god porsjon skepsis eg let opp utedøra. Steik! Der stod pina det han Store-Per midt i åsynet. Han var så nær at eg kunne kjenne den varme og  kvalmande eimen av opp-orta silo og fôrmjøl.  

I kaoset hadde eg ikkje tenkt over at eg var ikledd den juleraude pysjen, og Store-Per reagerte som ein ekte spanjol! Han tok sats, og det var med naud og neppe eg klarte å trykkje den nette bakenden min godt innåt rekkverket til trappa. Odelsgut! skreik eg! Kvar i helsike er du! Store-Per øydelegg heile tunet! Samstundes prøvde eg desperat å roe ned oksen, som nett hadde fått ein smak av revolusjoneirade fridom. Roleg no, Pereguten, sa eg, og såg optimistisk at oksen stogga sin ville galopp for å snuse på maten som endå stod på ballespydet på gamleforden. Odelsgut, som kom sjanglande ut av fjøsen med ein forbøvlege blåkul i panna, og prøvde så godt han kunne å synkroniserte blikket, ropte fortvila: Dra deg innat, din fjesing! Du er no raudare enn nissetruså eg fekk til jul! Og tankane minne flaug eit kort sekund innom Odelen i den flotte boksaren i djupraud fløyel og innsydde blinkljos. Men dei varme tankane vart snart jaga attende til røynda då eg såg at Store-Per snudde seg med sitt olme blikk. Han sparka hardt i asfalten, bøygde hovudet og la på sprang mot det raudkledde pæreforma kvinnfolket som stod midt i åsynet.

Helsike! Er det ikkje muleg å tenkje seg litt om!! ropte Odelsgut. Kome ut i tunet som ei raud juletrekule! Herregud! Han Store-Per kjem til å springe deg rett ned! Her var gode råd kostbare. Eg sprang med det eg hadde mot den godt vaksne lønna på naboatleget, men det flagrande chenillestoffet gjorde meg ikkje akkurat til ei prima ballerina. Bak meg høyrde eg tunge nasepust og 800 kilo galopperande klauer. Oksen var så nær at eg kjende orteeimen i nasebora.  Odelsguuuuut! Hjelp kjerringa di, for helsike! I augekroken såg eg Guten hasta bort til jaktskuffa i garasjen, og greip tak i den første og beste brunstflaska. Med den fantastiske odelskrafta kasta han flaska mot tyren og toreadoren som begge hoppa elegant over merkesteinen mellom dei to atelega. Med all adrenalinet i kroppen, merka eg ikkje flaska som traff nakken, og i farta eg la for dagen, forsvann den sterke brunstlukta rett i nasebora til den rasande stuten nokre meter bak. Letta konstaterte eg at rauta vart mildare og meir innyndande, og at mord ikkje lenger var målet for den no sprengkåte oksen. Men like intens var han, og eg brukte dei siste kreftene i føter som var breiddfulle av mjølkesyre, til å klivre så langt opp i lønna det var muleg. Det store beistet bak meg, klarte derimot ikkje å stogge like fort, og dundra inn i trestammen med eit enormt trykk. 

Treet svaia faretruande etter samanstøyten, og med sveitte og brunst rennande nedover kroppen i strie straumar, såg eg frå fulgehøgde at Per-Gut segna stille om. Takk og lov! tenkte eg, og pusta letta ut. Og helten på lødetrappa såg at den knallraude figuren i toppen av treet, letta senka skuldrane. Brått byrja greina eg stod på å lage mistenkjelege knekklydar. Fan! tenkte eg. No går det til hondane, altså! Men heldigvis for meg, låg den stein daude oksen som ein brannduk langt der nede, og dermed vart hematoma ikkje så store som fyrst frykta.

 

Og i all mi elende, vart eg henta på traktorskuffa og jaga rett i dusjen, og etter ein liten halvtime hadde helten min trylla fram store mengder bacon og egg, som høyrer med på ein morsdag. Sjølv hadde eg nokre deilege surmjølkslappar på lur, og med den  fantastiske smaken av lappar og stekt galte, forsvann harmen over stuten som hadde fått sitt endelikt på naboatleget. 

sauesanking

Det var ein nydeleg dag i september. Blada på bjørketreet oppe med vegen hadde fått sin haustgyldne farge, og plenen hadde hatt sin siste frisørtime denne sesongen. Nylaga plommesylte stod på bordet, og kaffilukta svevde lett rundt i rommet ilag med kjensla av velbehag.

Odelsgut måtte på jobb, og dermed var det eg som måtte ofre meg for sauesankinga i år. Sauesanking er for så vidt heilt greitt, men å gå aleine ilag med Svigerfar, kunne by på diplomatiske og psykologiske utfordringar. Sjølv for meg som hadde eit roleg gemytt, og til vanleg lot den panikkslagne ropinga gå inn eine øyra og ut den andre. Men dinna kveitå kunne irritere på seg ei fredsdue! Det starta bra, og vi gjekk jamt og greitt. Endåtil sauene var i godlynne og Vesle-Siv og Kari-Kari heldt flokken meir eller mindre på rett veg. Svigerfar babla i veg om kvar vi måtte få saudene til å gå nedatt noko som var ei utfordring kvart eit einaste år. Nedgjønå moraset måtte dei uansett, men kvar det var best å gå, var fortsatt eit mysterium for både nye og gamle sauebønder. Eg gjekk mest i eigne tankar då svigerfar sette i eit primalskrik. I sjokket over den sprengde trommehinna, snubla eg i ei einerot og datt så lang eg var rett ned i ei hjortehole. I ørska høyrde eg ditta krapylet rope: spring etter sauene, for fan! Du må komme ovanfor dei!!! Ikkje ligg der og vent, du må komme igjen!! Eg kjende eg vart eitrande forbanna på dinna knorrjen. Spring sjølv, for helsike! ropte eg. Eg klarer det no ikkje! Eg har krampe i låkefoten! smellde svigerfar tilbake. Dei kjem til å springe heilt på Blæja!!! Det var umenneskeleg freistande å dryle av ein lort eller to frå gropa, men tanken på å springe atti flokken heilt på Blæja, ikkje særleg attraktiv, han heller. Svanhild var i spissen for utbrytarane, ei enorm pelssøye som hadde vakse på seg langull i løpet av sommarmånadane i fjellheimen. Håret dansa over tuer og einer, og hine idiotane røyste attiveia. Eg kjende blodsmak og magesyre i ei grufull legering i kjeften. Sveitten rann i stride straumar, og pulsen hamra hardt i halsgropa. 

Svanhild! skreik eg med det eg hadde att av pust. Svanhild! Vil du sjå til å stoppe ditt helsike!! Og kanskje var det telepati, kanskje desperasjonen i stemma mi, men sauen bråbremsa, og la på sprang nedover. Steik, also, fekk eg fram med den vesle pusten eg hadde att. Eg keik ned. Odelen, omtenksam, men dog realistisk som han er, hadde for fleire år sidan spesialdesigna ein pulsmålar.Pulsmålaren Odelsgut hadde laga spesielt for sauesankinga, viste 200, så eg var godt innafor alarmpulstempo. Svigerfar var derimot ikkje like heldig. I augekroken såg eg han ta eit gasellehopp over eit ute, før han som lyn frå klar himmel fekk eit krampeanfall og datt saman som ein tome formjølsekk, med nasen fyrst i ei tue av overmoda multe. Dinna helsikes pulsmålaren har paralysert meg!! Eg kan ikkje røre på meg! ropa han fortvila. Men straks nasen lukta bæra som låg framføre, gløymde han heile greia og lepja i seg med det han hadde. Multer kostar trass alt nær to hundre kroner kiloen, så her var det ikkje rom for å la nok liggje att - råta eller ikkje.

Nedover brattaste lida bar det med både meg, Svanhild og resten av flokken. Heitedet! tenkte eg, dette går aldri vel. Men flokken for i alle fall i rett retning, og bak meg kunne eg høyre tæringshosten til Svigerfyar komme nærmare. Det betydde at pulsen var innanfor det akseptable nivået. Berre ta det med ro, ropte han. No finn dei heim sjølve! Men akkurat då fekk eg auge på nokre flagrande gule finnar lenger ned i vegen. Å, nei! tenkte eg. Det er systå! Svigerfar kjem til å klikke! Eg prøvde desperat å rope til henne at ho måtte gå i dekning bak ei tue, men systå, som hadde flashdance på fyll drylar på øyrene, høyrde ikkje steike støv. Ho duva vidare oppover stigen med gåstavane, i takta til ""What a feeling". Takk og lov, der stoppa ho, tenkte eg letta. Dra deg ut tå dreva! ropte eg. Men systa, som berre måtte tøye ut, sette i staden spælet ned på venstre foten, og strekte ut den andre med det ho hadde. Akkurat då kom heile hirda, med Svanhild, ditta helsike, i spissen. Systå fauk fleire meter nedover stien, men trass i oppdrifta dei flotte flaggermusarmane ga, landa ha brått og brutalt opp i den store eina rett ovanfor Kvile. Sauene for i vill galopp framover mot Sætra, og eg la på sprang medan eg høyrde pulsmålaren til Svigerfar peip som besatt. I augekroken såg eg han datt saman rett attmed eina som systå låg og slåst med, og dei to byrja sjølvsagt å brøle uhemma til kvarandre om skuld og uskuld og kven som hadde rett og ikkje rett til å gå i utmark.

Heldigvis for meg, hadde Svanhild ete seg godt opp på det grøne graset i Blæjeskaret, og orka ikkje meir, ho heller.  Dermed fall både ho og resten av flokken til ro på Sætrevollen og kunne køyrast heim i dyrekassa. Odelsgut, som kom putrande med traktoren, kunne ikkje forstå kvifor eg var sliten etter sankinga. Dei blodskotne auga mine stogga fleire morosame ytringar, og synet av dei enorme hematoma på skinka, var sterkt graverande for ein odelsstakkar, som eigentleg var uskuldig når alt kom til alt. Og, som Guten peika på seinare over ei skål nylaga råmjølksgraut, trengde no Svanhild litt ekstra trim, då ho med sine 12 år måtte belage seg på å bli årets julemiddag. 

 

 

Opp-pussing del 2

Odelsgut er som kjent litt småskeptisk til forandring, og opp-pussing er vel ikkje heilt det han helst vil bruke fritida på. Utan å lyge kan eg difor seie at eg har brukt fleire år på å få Guten på gli i høve til å utvide kjøkkenet. Odelsgut, som ikkje hadde rekna med å få ei kjerring på garden i det heile, hadde laga eit kjøkken som var godt egnande for ein singel ungkar i sin beste alder, og han hadde absolutt ikkje forståing eller medkjensle for mine behov. 

Ein nydeleg morgon i juli vart eg så rasande på denne rigide haldninga til endring, at eg streika. Eg lagar ikkje ein einaste matbit til i dette rommet, lynte eg mot han. Fan altso, må du starte med ditta maset no igjen. Er det ikkje bra nok til di? Har eg ikkje ofra skiljeveggen i stova? Og kor gale gjekk ikkje det? Det var like før heile huset var lagt i ruinar på grunn av at du aldri fan verte fornøgde. Han gestikulerte kraftig med armane, og peikte på den vesle kvadraten med benkplass. Sjå her? Eit hav av plass!! Kan du liksom ikkje bake her? Og har du tenkt på kva det vil koste? Det hadde eg sjølvsagt, og la fram eit budsjettforslag med kalkyler og sannsynsrekning. Alle forutsette og uforutsette kostnader var teke med, samt ei samanlikning av prisnivået til forskjellige produsentar. Guten rynka bryna, og bortsett frå den vesle rykninga i venstre auget, var andletet heilt fritt for uttrykk. 

Men denne gongen var eg standhaftig. Eg nekta å lage korkje natronkaker eller solbærsylte, og dinna isgaltå kunne sjå långt etter raspaball og heimelaga blodpølse !  I tillegg var den flunkande nye, magentafarga cordfløyelspysjen godt attknappa med sekssifra kodelås. Grensene var stengde, og det vart ikkje gitt noko visum der i garden, ikkje ein gong i naudstilfella som Odelen ropte om både titt og ofte. Alle forsøk på invasjon vart straffa på unemneleg vis. Det gjekk faktisk så langt at Guten gjekk til innkjøp av ein nattdress som hadde nøyaktig same mønster som sengekleda eg hadde fått i bursdagsgåve. Leopardkamoflasjen fungerte godt, og mannen var heilt steikje usynleg for det blotte auget.  Eg vart godt bleiklemma då prøvde å breie på meg det eg trudde var dyna, men eg let meg ikkje rokke. Berre ligg der som ei kolde hæs! ropte Odelsgut i rein fortviling, men protestane vart svakare parallellt med det stadig synkande blodsukkernivået, og ein dag låg der ein IKEA-katalog på kjøkkenbenken.

Mirakelets tid var altså kome til kjøkenet på gamlehuset på Sjurbakkane. Men det var ikkje berre å setje seg ned å kvile på laubæra. Dette kom ikkje gratis! Det var nok ikkje ein smilande og overivrig Odel eg ville få med å gjere i tida framover. Her fekk eg nok bruk for all psykologien eg hadde lært på antitemperament-kurset lagmannsretten hadde påtvinga rolege meg i høve dei lett ivrige utbrota eg hadde hatt på Kjøpet. Utfordringane stod altså i kø, og det vart ikke betre av at alle ville ha eit ord med i laget i høve til både innreiing og fargeval. Guten sjølv vart bleik om nebbet når det vart tale om fargar og interiør, og trakk seg som Fantomet stille tilbake til dei djupe skogar i garasjen når slike emne kom på bana. 

Eg skal ikkje seie kva ord Guten let ut av seg då han kom heim den onsdagen, men det var ikkje eignande for vare øyrer. For det fyrste måtte han parkere borte med naboen, då heile tunet var okkupert av enorme IKEA- trailarar. Utover heile kjøkkengolvet låg den eine pakken etter den andre med den fantastiske gule og blå logoen lysande mot oss. Fan, steike! ropte Guten fortvila. Her kjeme ein hardtarbeidande, enkel båtbyggjar heim frå ein travel dag på jobb, og ditte er det eg møter?  Ta det no med ro! ropte eg, medan eg dirigerte den nette Bring-mannen til rett stad med den siste pakken. Rett nok kjende eg sinnet blusse opp, som om han var den einaste som var på jobb,dinna botnkrædå!  Ro ned rekå, ro ned rekå! tenkte eg febrilsk, og prøvde desperat å tenkje på bølgjer som duva roleg fram og tilbake ein varm sommardag. Eg pusta inn med nasen og ut med munnen, klistra på meg eit smil, og jobba vidare. Ja, og slik ein nette båtbyggar du er også! smiska eg. Kjekkare stålmann finst vel knapt på heile Sunnmøre! gnura eg vidare, medan eg så vidt klarte å stue den siste pakken innfor kjøkkendøra. Arbeidskleda klistra seg til kroppen av sveitten som rann i strie straumar, og all friksjonen laga gnagsår på tabubelagte område. Dei to bærarane var raske med å forlate åstaden. Dei ana vel uråd, trass i den rolege ordleiken. Så var vi altså treeine. Odelsgut, eg og alle pakkane. 

Det starta forbausande bra, eigentleg. Ikkje noko banning eller roping i det heile. Eg hadde kokt fårikål på primusen, så Guten hadde fått i seg godt med næring. Og kaffien putra jamnt på bålpanna ute i tunet. Skap etter skap kom opp i rekordfart. Spikerpistolen og batteridrillen ga ein harmonisk gjenklang nærmast døgnet rundt, og etter tre veker med intens jobbing, såg vi forma av eit heilt nytt kjøkken. 

I planleggjing var det eit punkt der Odelsgut ikkje var til å rokke. Vi kjøper ikkje ny kjøkkenvifte, hadde han sagt, medan armane vart lagt tungt i kors, og brillene seig sakte nedover mot den ytste enden av nasen. Den vi har er godt brukande, og nesten ny. Ny! ropte eg. Ho er eldre enn både meg og deg! Til saman! Men uansett kor eg argumenterte, var det ikkje råd å snakke Guten til fornuft. Ditta utyske av ei vifte eige ikkje sugeevne. Vi kjem til å verte blinda av all dampen! ropte eg fortvila til slutt. Det er vel ikkje noko problem! Eg har no massevis av delar i garasjen! repliserte han, og har ikkje porane godt av litt damp? Og med denne utsegna var partileiardebatten over.   Ja, ja. Eg skulle allttids klare å skjue fanskapet bak ei pyntelist eller to, tenkte eg, så eg var ikkje bekymra.

For å få vita på plass, måtte vi bore ut ein del av ytterveggen, og med nyjusteringane tok vifta neste ein kubikk med skap-plass. Eg stod inne, godt plassert oppe på ein stige, og Guten stod ute, i stige han og. Er du der? ropte han. Jada, svara eg, og stakk hovudet ut det vesle runde holet i ytterveggen. Den gamle asconamotoren Guten hadde innlemma i viftestrukturen var tung som bly, og etter alle desse vekene med hamring, løfting og skruing, hadde eg senebetennelse i kvart eit steikje molekyl i kroppen. Utysket vart endeleg trykt på plass, godt festa med kobbeboltar på alle kantar.  Eg fann fram restane av fårikålen frå sist veke og plasserte panna med andakt på ovnen. No set eg på vifta! ropte eg til Odelsgut, som stod rett utføre. Der kom eit rungande brøl frå vifta før ho sette i gong. Skakinga hadde sprengt Richterskalaen, og trommeleffekta var minst 8 g! Oppsuget var så kraftig at eg vart løfta lukt oppifrå det nylagde golvet, og det var umuleg å nå avknappen. Kål og kjøt fauk ut av panna som ein pyroklaktisk tornado. Ka i fan! høyrde eg gjennom den øyredøyvande duren. Guten, som stod rett utanfor vifteinngangen, fekk heile suppa midt i fleisen. Trykket var så stort at heile mannen vart trykt bak i verandarekkverket. Din forbanna sildespore! ropte eg. Oppjustert vifta!! Det er eit mordvåpen! skreik eg fortvila, medan eg kjempa mot naturkatastrofen som utspann seg inne i kjøkenet. Slå ta! ropte Odelen. Han var forvila i stemma. I tillegg til all fåresausen som trengde seg inn i odelsporane med uant kraft, klarte han ikkje å røre på seg. Den einaste trøysta var at systå, som hadde teke ei runde for å inspisere framgangen til prosjektet, fekk fårikål lukt i det nyfriserte håret. Ikkje ein gong den alltid så trufaste elnettsprayen klarte å halde på  hårhøgda. Fan, altså! Er det ikkje muleg å få snakke med syster mi utan å verte skjenda på denne måten, brølte ho. Men munnen vart stogga av ein stor måle med fårekjøt som kom susande gjennom lufta frå den lett oppjusterte kjøkkenvifta. Det vert lenge til neste vitjing! proklamerte ho, medan ho vifta med knytte nevar, og kjøtbitane flaug i små flogg ut or kjeften. Og trass i kålblada som rann i tunge straumar ned i djupna av kjeledressen, og la seg godt til rette på uhøviske stader, smilte Odelsgut eit velsigna smil, og tenkte at trass alt var det betre med IKEA-helvete enn svigerinnebesøk.

Heldigvis kom svigerfar oss til unnsetning, og tok sikringa. Og etter vi hadde vaska og rydda, var vi ferdige med det nye kjøkkenet. Og medan IKEA-skapa gynga sakte i valsen, dansa Guten og eg med skrumaskina over det eine atlege etter det andre. Kevin Costner kunne ha ulvane sine i fred, tenkte eg i rusen av lukke som la seg som eit bredt teppe over den vesle garden. Og folk som vandra forbi oppe på vegen, måtter trekke på smilebandet. Etter 27 dagar med smell, banning, og høglytt spikring i månelyset, kunne dei no sjå siluetten av eit vel foreina par som dansa vals i sitt nye kjøkken.

 

 

Den nye forhaustaren 2

For ei tid tilbake hadde eg ei lei strid med Kjøpet grunna ein kjeldress som rett og slett sprakk i saumen då eg skulle klatre over ein av gardane i fjøsen. Hadde det ikkje vore for Odelsgut som hegna meg, hadde eg mest truleg fått eit blidt eller ublidt møte med glattcella på Vanylven lensmannskontor. Eg fekk meg eit vekkar då Marja kom på vitjing ein søndagsmorgon, og etter dette roa ting seg ned og i det siste har eg faktisk sluppe å sende Odelsgut i naudsynte ærend, men teke turen sjølv. Det hadde også hjulpe med dei 10 timane i "anger management" som marja kalla det, der eg hadde lært både det eine og hitt om korleis ein kan takle dette med å eksplodeire, for å seie det på godt norsk.

Dette er  ikkje berre enkelt sjølvsagt, og har mang ein gong blitt sett på prøve. Då vi slo inn hoa i haust, skjedde det noko svært så dramatisk. Augene mine stod så vidt på gløtt, og meir eller mindre i søvne stod eg med kaffikjelen i handa. Plutseleg kom der ein smell, og klok av tidlegare erfaring, datt eg som ei kvinneleg utgåve av James Bond, rett i kommandostilling på kjøkkengolvet. Vindaugsrutene dirra, og tankane mine datt på Krakatau og andre høge smellar i historia. Odelsgut var nesten ferdig med å slå, og hadde berre nokre få kvadrat av myra att, då han kom til å køyre på ein forbøvlege stein. Steinen vart fanga av knivane, og ført oppover, og stansa i tuten. Guten sjølv var godt vande med friksjon, og merka inkje. Dei lilla øyreklokkene heldt urokkjeleg fram ferda på myra. Eg kika forsiktig over karmen på karnappet. Den enorme steinen i tuten på forhaustaren kunne godt sjåast med det blotte auget. Kva i helsike er det han tenkjer på?!! Eg skulle akkurat til å hive på meg støvlane, då eg såg svigerfar kome springande mot traktoren med armar som gestikulerte kraftig. Aldri hadde eg trudd at ein mann i ein så pass halden alder kunne springe så fort. Gamle bilete frå sportsrevyen og Carl Lewis sine glansdagar, flimra framføre auga mine. For skrittlengda svigerfar no presterte overgjekk det meste.

Det var berre nokre få meter att, og det såg verkeleg ut til å gå bra, då heile fanskapen starta å dirre faretruande. Det var nok litt mykje frisjoneiring, sjølv for ein garva gardsdreng, og i siste liten reiv Guten av seg øyreklokkene, fekk opna døra på gamleforden og stupte ut på atleget. Begge karane kom seg heldigvis i dekning før heile sjiten eksploderte. Steinen skaut fart, og eg såg kor svigerfar løfta blikket og følgde han med auga, og  i kroken kunne eg sjå kor begge to planta henda på hovuda samstundes, for steinen landa rett i skorsteinen til svigermor. Heitedet! Ditta vert ikkje enkelt å få opp att, tenkte eg medan bilete av svigerfar som vert heist ned i skorsteinen i eit ikkje altfor nytt tau, svirra i hovudet.

Delane av forhaustaren plukka vi opp i ein radius på minst 500 meter, og tuten øvst oppe reiste lukt ned i pipa til naboen, som fekk fanskapet sprengt gjennom kamindøra og ut på stovegolvet. Heitedet for eit liv! Det var så gale, at Odelsgut og eg fann det best å invitere til lag med heilsteikt sau. Takk og lov for den nye gassgrillen Odelsgut hadde fått tak i på Kjøpet! Svarte-Guri hadde uansett hatt jurbetennelse heile sommaren, og kunne utan store samvitsnag ofrast for godt naboskap. 

 Etter mange timars skruing og sveising, måtte vi berre krype til korset og innsjå at vi måtte invistere i ein  ny forhaustar. Det var i dette ærendet eg reiste til Kjøpet denne fredagsmorgonen i februar. Rett nok var det lenge til slåtten, men det gjaldt å vere godt budd, og i tillegg hadde eg ei formeining om at det for pokker måtte vere rimelegare med slikt utstyr midtvinters, enn i mai når alle var på utkik etter slike varer. Eg kom traltande i gamleforden. Det var slik ein vakker vinterdag, snøen hang i tunge lag på trea, og kjøtmeiser og dompappar kvitta ivrig i det store neket som var hengt opp utanfor butikken. Kva tek du for forhaustarane dine?spurde eg ivrig, og prøvde å vere milde i stemma trass den leie halskatarren. Det svartna for auga når eg høyrde blodsummen dinna brugda bak disken fekk utå seg. All anger-psykologien, alle yogaøvingane vart på eit lite sekund blese ut or skallen. Kva i helsike er det du seier!!! Eg trur du har gått frå vetet, mann! første eg, så små bitar av aniskringle med meierismør landa lett på den nette, grøne kjeledressen framføre meg. Har du noko i normal prisklasse? Då mannen kom dragande med ein stuttorv, var eg steikje forbanna, rett og slett. Til helsike med heile anger-managementet! ropte eg, og tok eit godt tak i disken. Det var på tide å vise mannen kva eg meinte om både han og blodprisane hans. Men akkurat i det eg fekk ein av dei nette korte føtene mine i hovudhøgde og opp på disken, kjende eg det revna i jølet. 

Lyden då det revna var øyredøyvande og avslørande, og i den pinlege stilla som følgde, innsåg eg at det ikkje vart ny forhaustar denne dagen. Mannen bak disken såg djupt prega ut, og eg kunne formeleg sjå rynkene kor dei gjorde djupe hogg i andletet medan eg låg der i hjelpeløysa. Det var nesten slik at eg fekk medkjensle, han hadde trass alt ikkje berre gode erfaringar med min milde person frå før. Med halen bokstavleg tala mellom klauene, putra eg heimover i djup vonbrot over tapte horisontar. Men det skulle vise seg at Shang-ri-la likevel var innan rekkjevidde!! Odelsgut, omtenksam som han er, heiv seg rundt, og nokre få telefonsamtalar seinare, var forhaustaren i hus. Takk og lov for rovdestrandingane, sa eg seint ein kveld over eit glas godt varma råmjølk. Dei veit verkeleg å redde ei gardakjerring i naud!

Fort hjort!

Odelsgut proklamerte at han skulle på jakt... aleine. Eg burde sjølvsagt ha teke meg ein varm dusj, heve på meg chenillepysjen med pelskragen og benka meg framføre kaminå med den nye felleskjøpkatalogen. No var det likevel slik at eg ikkje hadde brukt opp all buckscenten, og det gjekk no ikkje an å kaste godt brukande brunst.

Eg prøvde desperat å formidle dette til Odelen over ein kopp Guava og nysteikte natronkaker med fløytemyseost og nylaga solbærsylte. Ein mild rap av hjortesalt og natron strøymde mot meg og tårene spratt godt tima fram i kroken. Er du steikje sprø? jamra Guten. Det gjekk no nesten til hondane sist! Sutring fører ikkje fram! Du får for svarten halde deg heime! Med desse orda jafsa han i seg den siste natronkaka og marsjerte ut. Dinna forbaska kveitesporen! tenkte eg. Men han kjende meg tydelegvis ikkje godt nok etter alle desse åra. I tillegg hadde det oppstått ein heller delikat situasjon der det absolutt var bruk for eit kvinnfolk med særlege diplomatiske evne.

Systå hadde nett danna ein trimklubb for viderekomne, og ho hadde gitt odelsgut og resten av jaktlaget klar beskjed om at ho absolutt ikkje akta å leggje om kveldsjoggen på grunn av jakta. Det var jo så moderne å gå på tur for tida, og sjølv folk ein elles ikkje såg utanfor bilen, flagra av garde både titt og ofte i den eine kreasjonen lekrare enn den andre.

Ute på atlege var det sett opp straumgjerde overalt, for sauene var komne ned frå fjellet. Odelsgut og jaktkarane hadde sett opp hjortehus på fleire strategiske stader, og dei var så godt kamuflerte, at ein sjølv i dagslys måtte sjå nøye. Guten hadde lagt eit lag av spegeltapet på veggane i sitt skur, og på denne måten gjekk alt i eitt. I tillegg var lydsensorar sette opp på kvart hjørne, og ikkje ein gong ei fluge kunne fjerte utan at dette ga godt gjenklang i veggane inne. Sensorane kunne lett slåast av når Guten hadde kaffipausar og eventuelle andre ærend.

Odelsgut hadde nett slått av lyden, teke fram svelene frå den godt utstyrte nistekorga eg hadde kokt saman i von om at eg og brunsten skulle få bli meg på jakt. Sola skein, fuglane kvitra muntert, og svelekremmen smelta godt på Odelstunga. Han greip om teleskopkikerten  og peika seg inn på saurdalsstranda.

 

Systå var strålande uniformert som vanleg, i neongul trikot med moterette, sjølvlysande franske liljer elegant drapert både framme og bak. Håret var nøye tupert for ein lett joggetur rundt Årøyane, godt hjulpe av det glitrande pannebandet som med stor presisjon var plassert over dei nyfarga, kolsvarte øyebryna.. Joggeskoa med "extreme" demp gjorde gangen hoppande lett, som ein sjølvlysande kenguru i lett motbris. Brått ser ho sitt eige spegelbilete. Juhu! ropa ho, og  bråbremsa så steinspruten stod som ein flaum bak henne. Odelen stod og kikra i motsett retning, og i den lyd -og odørtette hjorteigloen, var alle dei elles knallgode sansane dessverre bakbotne. Ho gjekk klin innåt, flekkja tennene for å undersøkje om der var nokre matrestar som hadde sneke seg innimylla etter dagens inntak av sellerimousse. Akkurat når ho stod som nærmast, snudde Odelsgut seg med kikkerten. Han sette i eit brøl som ein neppe har høyrt maken til på denne sida av galaksen. Inn i heitaste! Kva i svarten er ditta for eit hjorteuhyre!!! Han treiv rifla og la an, men såg takk og lov i aller siste lita at det var svigerinna som stod der.  Odelsgut hadde mareritt i vekesvis etter denne traumatiske hendinga, og det var ikkje berre ei natt eg vakna av flodbølgja av sveitte som kom frå hi sida av senga. Takk og lov for alle jurklutane vi hadde liggjade i høve den komande klutmeisterskapen! Sjølv var eg godt nøgd med heile hendinga for mannen hadde proklamert at eg måtte vere med på neste jakt, for han torde fan ikkje å sitje med ryggen til bygda fleire gonger.

Frosne rundballjar og anna ballj...

I fjor vinter hadde det vore noko so inn i hånå kaldt. Så kaldt hadde det vore at ein av naboane endå til måtte på sjukehus grunna forfrysning i ytste endetarmen, og han måtte rett og slett amputere heile driten (bokstavleg tala). Endåtil Odelsgut fann fram pysjamasen frå inste skapet, noko som er nokså uvanleg då han plar leggje seg opp på dyna i berre brellå medan han klagar på kor varmt det er. Nokre gonger har eg i løynd og rein fortviling late att vindauget, men dette vert raskt oppdaga og til gjengjeld vert gluggane sett på vid gap - trass i at han godt og vel er klar over at eg då må pakke på meg så mykje kle at han må bruke skjerebrennar for å få landingsløyve. Det ville ha vore enklare for Bin Laden å få Green Card, enn å få passet sitt godkjend her i garden, brumma Guten i rein fortviling ein kveld.  Diskusjonen utvikla seg raskt i feil retning, og flygeleiaren ga ikkje grønt lys denne kvelden, for å seie det slik!

I fjøsen gjorde kulden sitt til at arbeidet vart vanskelegare, og rundballane mellom anna, var så frosne at vi måtte ty til små sprengladningar for å få delt opp siloen. Steik kor kaldt det er, jamra eg. Eg har på meg 3 lag med ull, men minusgradene bit seg jamt og trutt gjennom alle laga og endar til slutt som frostroser "on my sensitive skin". Takk og lov, for spenolen! Varmt er det ikkje, medga Odelsgut, medan han laga små fine røykringar av den varme pusten. Vi låg og venta på at lunta skulle kome fram til den vesle sprengladninga, det tok si tid, men som Odelsgut sa, var det vel best å liggje litt på avstand. Men det er no ikkje altfor gale! Det er vel verst for deg med di sirkuleiring, la han til i det det kom ein dump lyd som tydde at rundballen delte seg i 6 delar. Å, tenk om vi kunne hatt varme her i fjøsen! sa eg nærmast til meg sjølv. Er du steikje gala! Sauene ville ha kjurkna! Og lamminga! Nei, då hadde det gått til hondane med heile drifta, og berre tenk på dei enorme økonomiske bakdelane, la ha til i det han forsvann inn til oksane med det fyrste lasset for kvelden. Hmpf! fnyste eg. Han skulle no alltid vere så negativ til mine praktiske forslag. Balder såg olmt på meg idet eg nærma meg med maten. Berre ro deg heilt steikje ned, sa eg, medan den frosne klumpen med silo landa framfør veiren med eit brak. Balder svara med å kvitte seg med gårsdagens måltid på ein lite indiskret måte, før han jafsa i seg dei frosne silobitane.

Brått stod Odelsgut framføre meg, han var bleikgusten og eg såg kor den jamne ellers så rosafriske odelshuda nuppa seg frå topp til tå. Å, nei! ropa eg fortvila. Svineinfluensa er komen til gards! Juhu! Høyrde vi med eitt frå tunet! Er du heime, systå!! Ikkje svineinfluensa, nei, sa Odelsgut og lempa seg med tunge steg inn att i oksefjøsen, eit mykje meir langvarig virus, la han til. Eg vil heller skufle møk bak oksane, jamra han tungt vidare.

Systå var strålande fresh som vanleg. Ho hadde nett fått tak i ei fjørbelagt ullkåpe med fuskpelskant både oppe og nede. Støvlettane hadde moteriktig kilehel, også dei med ein enorm pelskant. Trass i ein god nordavindkuling, heldt høgda på frisyra seg umåtleg bra, og eg sende nokre trøystande tankar til ozonlaget som tydeleg var skadelidande til fordel for systå si frisyre. Svigerfar kom luskande forbi, og klarte ikkje å halde seg: Hjelp! Ein indianar!! ropa han, og knegga. Steikje bra kamuflasje, du! Gratuleire! Pass deg så ikkje ein av dei skyteglade jegerane trur du er ein tiur! Systå målte han frå topp til tå. Du og fjøskleda dina kan halde godt kjeft! Du kjem aldri til å ha på deg noko som nærmar seg stilig! Synes du ikkje eg er stiling? repliserte svigerfar og gestikulerte med armane. Vil du ha di ein klem? sa han og kom mot henne med opne armar. Systå treiv nærmaste høygaffel og vifta kraftig. Hald deg unna! Eg skal ikkje ha fjøslukt på designerkåpa! Det er Donna Karan!! Er du klar over kva denne kosta? Svigerfar skratta seg vidare, og systå heiv frå seg reiskapen med eit fresande usj.

Åh, eg forstår ikkje at du orkar å leve i denne lukta!! fnøys ho vidare, medan ho strena opp trappa for å gå inn på kjøkenet. Eg vart ståande litt tafatt att på tunet, og lurte på om eg skulle gå inn og hjelpe Odelsgut med fjøsstellet, eller om eg skulle lunte etter syster mi. Få no ræva di inn, for helsike! kom det frå pelsdronninga på trappa. Kan ikkje dinna sardinen gjere fjøsen sjølv for ein gong skuld! Sjå på huda di! ropte ho vidare. Opptorka! Snart heilt øydelagd av kulde! Du må bruke creeim! Trur du ikkje eg prøver! Eg har no fått ei stor flaske spenol til jul! Men det er lite hjelp i! jamra eg vidare. Eg har akkurat sagt til Odelsgut at vi skulle hatt varmeanlegg i fjøsen, men det er nok berre ein fjern utopi!

For eit samantreff! ropte systå og klappa begeistra med luffane. Sjå reklama frå Kjøpet! Og der banka det mot meg. Eit varmesystem for fjøs! Komplett med fjernregulator og sjølvstraumforsynande flatpakka vindmølle. Horre steik! Dette hadde vore noko for det frosne spælet mitt, sa eg ekstatisk. Men ein treng ikkje kjøpe! Ei vindmølle kan vel alle klare å lage! 

Akk og ve! jamra Guten. Eg vert ruinerte! Er du klar over kva det kjem til å koste!!!?? Koste! ropte eg. Sjå på huda mi!! Eg ser meir ut som ei hundre år gammal gråkveite! Eg vert så inntorka av kulden at eg snart ikkje klare å røre på meg! Guten sende meg eit blikk som budga taktikkendring. Åh! braut eg ut, medan eg nesten klarte å presse ei tåre fram i augekroken, tenkjer du ikkje på huda til kjerringa di? Vil du eg skal torke inn som juleribba som heng på loftet? Ribba torkar no aldri likevel, så då er det inga fare! humra Guten. Og steikje god vert ho likevel, kverrulerte han vidare. Eg kjende sinnet rann i meg. Fan, altså! Han var meir som ein godt trotna færing! Her var det skot alle vegar! Ikkje fan om det gjekk inn! Greitt, tenkte eg, her var det berre eitt å gjere!

Seinare den kvelden tok eg på meg min finaste pysj i kvit chenille med sølvtrådar veva inn i stoffet. Ein flott fjørkrage gjorde sitt til at det heilskaplege resultatet vart fantastisk. Dei gullfarga bestehårrullane var på plass og Guten sjølv hadde nok registrert at kjerringa var mistenksamt mild denne kvelden. Eg går og legg meg! ropte eg med mi mjuke, rue røyst, som var lett prega av den langvarige kulden. Ikkje noko sopranstemme her i garden, med andre ord! Eg gjekk opp trappene med lette skritt, og noterte meg at Odelsgut hadde høyrt undertonen i stemma, og var allereie i gang med tannpussen. Soverommet var som vanleg is-steikje-kaldt, men det måtte gjerast. Odelen kom med lette trinn opp trappa medan han av ein eller annan grunn nynna "love me tender". Så forbanna passande, tenkte eg. 

Hylet frå senga var nesten umenneskeleg. Som ei gaupe i flukt, ein skadeskoten olv. Kva i helsike! Lyset kom på og Odelsgut var kvitare enn frostrimen på ruta. Eg treiv dei to iskalde lammeribbene eg hadde lagt i senga og marsjerte ut. Likte du ikkje å ta på huda mi? ropte eg. Det er slik ho kjem til å bli, om du ikkje snart tek meir omsyn! Ei kvit fjør frå pysjen virvla opp i lufta og landa på stakkars Odelsgut, som var rett prega av den traumatiske hendinga. 

 

Det vart likevel ikkje varmeanlegg korkje på meg eller Balder, men Odelsgut gjorde opp for seg med å kjøpe eit kilo med Muddy Buddy salve på felleskjopet.no. Og sjølv om odøren reiv godt i nasa, vart kjerringa både mjuk og glatt, meinte ein godt nøgd Gut.

 

Det er altså så stekje gale!

Det startar alltid likeeins. Kvart eit einaste år. Den tome tæringshosten frå tunet i grisotta, ber bod om at lamminga er i kjømda. Svigerfar vert sjeldan stressa, men når det nærmar seg lamming, vert stressnivået så høgt, at stakkars svigerfar får ein grusom stresshoste kombinert med sterke asmatiske anfall. Men å legge seg føre ligg ikkje i kromosoma, og dei tuberkoløse lydane går i eitt med lyden av brækande smålam som står i matkø.

I år hadde svigerfar og Odelsgut sett seg føre at gardakjerringa skulle lære seg å ordne ut med lamminga, og for ei fiskardotter kunne dette by på meir enn ei utfordring. I starten ville eg ikkje, men då svigerfar ba meg finne båten og ro ut att dit eg kom frå, slik at han Odelsgut kunne finne seg ei kjerring som hadde greie på gardsdrift, vart eg sjølvsagt eitrande sint. Du er ikkje gardakjerring før du har hatt hendene opp i ræva på ein saud! ropte han.  Berre dra deg nedatt! Det kan no ikkje vere så forbanna vanskeleg! Du klarer det no! ropte eg etter han. Odelen rista på hovudet over denne nette ordleiken, og prøvde å trøste meg med at han hadde selt færingen. Men til inga nytte. Eg hadde bestemt meg: Han skulle pinadet få sjå at hadde fått eit skikkeleg emne på garden! Kjeften skulle stoppast ein gong for alle. Innst inne var eg vel ikkje altfor kjepphøg. Fan! Tenkte eg. Eg håper det ikkje er ho Store-Guri som skal lamme fyrst! Så lenge lamma kom rette vegen, var det ikkje noko problem, men om dei skulle kome med rævenden fyrst, eller berre med hovudet, måtte ein inn å snu eller få tak i føta, og dra dei ut.

Odelsgut hadde innstallert eit høgautomatisk alarm og kameraovervåkingssystem, med blodsensorar i alle strekkmetalla. I tillegg til dette hadde vi eit automatisk frådelingssystem, slik at ein mellomgarde vart senka frå taket ved den minste pip i alarmen. 28 små trådlause kamera var strategisk montert i alle krinkelkrokar, og det skulle godt gjerast for ein saud å lamme utan at systemet plukka det opp. Aberet med dette var at svigerfar i stressmodus hadde ein lei tendens til å striblø naseblod, og trass i dei store bomullsdottane han stappa opp i nasen for å hindre straumen, løyste alarmen seg ut. Til slutt vart svigermor så lei av dette at ho bandasjerte heile nasen med sportstape. 

Slik var altså stoda, og eg fekk klar beskjed med svigerfar om at her var det berre å vere klar, natt som dag. Ikkje visste eg eigentleg kva eg grudde meg mest til: nærkontakta med drit og drag, eller ropinga til svigerfar og Odelsgut på hi sida av saudegarden. Gardane var elles eit kapittel for seg sjøv. Dei er godt over 120 høge, og sidan ein ikkje kastar ei fjøl før ho smuldrer opp av seg sjølv på denne garden, er dei på utsida fulle av rustne spiker og alenlange flisar. Lita og nette som eg er, seier det seg sjølv at det kan vere eit helsikes problem å få med seg både fjøsdress og spæl over desse hadriansmurane. Takk Gud for turntreningane i yngre år! 

9. april vart passande nok ein skrekkens dag. Eg stod å baka grovbrød til Guten, då den stille lufta vart broten av eit hosteanfall frå helvete. Innimylla ridene kunne eg høyrde svigefar kreste fram: Blåsa er komen! Du må kome deg ut i fjøsen! 

Greitt, tenkte eg. Tok på meg amazonetrynet, hoppa i fjøsdressen, og gjekk besluttsamt mot den raude døra. Då augene mine vart vande med det dukle fjøsljoset, rann det i meg at ein dag, ein dag skulle eg tørke ditta blodsprengte gjeddegliset godt vekk. For sjølvsagt var det Store-Guri, ditta enorme helsike,  som var lammesjuk. Store-Guri var stressa og gjekk nærmast rundt seg sjølv i den kvadratstore garden. Kom deg oppi! ropte Odelsgut. Eg ser hovudet! Han prøvde iherdig å kome seg over sjølv, men han hadde lagt vekk turndrakta før han kjøpte henne, og kava nok med å prøve å få foten nedatt. Store-Guri vart ikkje mindre stressa av dette, og var godt oppvarma då eg endeleg klarte å kome meg over. Trykk innatt hovudet! Brølte svigerfar. Eg fekk på meg hansken som rakk over skuldra, og løfta forsiktig på halen. Du må ikkje dronte! Ta tak i hovudet og skubb det innatt, og få tak i føtene! Dette var slett ikkje behageleg for korkje meg eller sauden, men det måtte gjerast. Eg la handa over det vesle hovudet og trykte forsiktig. Eg kjende sveitten renne i strie strauma, og eg angra sterkt på at eg hadde teke den raude varmedressen. Kjenner du føta? Kjenner du føta? Stemma til svigerfar gjekk nesten i fistel, og over sauderyggen kunne eg sjå at naseblodet var i ferd med å trenge gjennom den kvite bandasjen. Resten av andletet var like raudt, og astamlydane var djupe og romme. Hald kjeft! ropa eg. Eg gjer så godt eg kan! Du må lenger inn! Svigerfar ville ikkje gi seg. Går eg lenger inn no, kjem fingrane ut kjeften på ho stakkars  Guri! ropte eg fortvila. Og akkurat i det eg skulle til å gi meg på heile greia, og overlate fødselen til spesialpedagogen på hi sida, kjende eg dei små klauene. Eg fekk tak og drog med det eg hadde. Og takk og lov! Der kom lammet! Men akkurat idet eg hadde fått drege det ut og fjerna slimet, fekk ditta helsikes utyske av ein sau det føre seg at ho skulle trykk ut eit lam til. Som i sakte film såg eg den enorme sauekroppen legge seg over stakkars vesle meg. Hjelp!!! ropte eg. Men svigerfar, som ikkje akkurat var Nadja Komunetski (trass eit enormt inntak av seloljekapslar) klarte berreå få eine foten oppå garden. Store-Guri hadde sterke rier og det var ikkje lenge før lammet kom. Odelsgut!! ropte eg fortvila. Kom deg opp i garden og hjelp meg, for svarte svingande!! Og der kom han. Min helt. Min Spiderman! Han var svart i auga, og eg skjøna at det var adneralinet heller enn medfødt smidigheit som dreiv Guten. Brått vart det heilt steikje stilt i fjøsen. Fan, steike! Ein bloddråpe hadde klart å trenge seg gjennom gipsen! Både folk og fe heldt pusten og såg på ferda til den einsame dråpen som sakte, men sikkert  fann sin veg ned til strekkmetallet. Den automatiske lammealarmen byrja å ule, og Odelsgut krasja rett i den automatiske delaren som var på veg ned frå taket. Gudskjelov! Eg såg livet passere i revy framfor auga mine. Var det altså slik det skulle ende: Klemt i hel av verdas største saueræv! Men lukka står den stillferdige bi, og Store-Guri vart så forstyrra av Odelsgut som kræsja i garden, at ho heiv seg opp. Takk og lov! Der kom lammet! Dra slimet vekk frå nasen, ropte svigerfar. Eg såg skarpt på han, den elendige kolkjeften, om han ikkje var nøgd med innsatsen til svigerdottera no, skulle han pinadet få seg ein drylar så sensorane i strekkmetallet fekk å bryne seg på. Odelsgut, som hadde kome seg på føtene etter det noko ublide møte med den automatiske saudegarden, hjalp meg over på hi sida. Eg ga Store-Guri eit siste blikk. Eg går i dusjen, proklamerte eg. Det var gøple både her og der, og i tillegg kjende eg at ræva hinna Store-Guri hadde knekt både det eine og det andre ribbebeinet. Odelsgut var på si side godt nøgde med innsatsen min, og det vart både masseiring og anna feiring den kvelden. 

 

I år, som i fjor...

Ut or senga eg hoppar,

glad og lukkeleg er eg.

Drøymde om sandstrand og solkrem,

lukta av salt sjø heng med meg.

 

Det er varmt og godt på rommet,

optimismen er stor.

Kanskje når eg ser ut glaset,

står hagen i full vårflor.

 

Skrekkslagen ser eg kvita,

og det er ikkje kvitveis eg snakkar om.

Nei, trur du ikkje det fan meg snør!

Mitt sommarglade hjarte blør!

 

Men lammerida er no over,

gaukmessrida likeså.

Erla sit i bjørka og sover,

så kvifor snør det då?

 

Høyrde eg ikkje nokon som sa,

når drivhuseffekta over jorda seg la,

då ville varmen oss ta?

 

Alle veit at forskarar må ein stole på.

Difor kan alle snart få sjå

Eit vinterbleikt andlet i lette klede

som tek piruett over vinterlede!

 

Bursdagsgåva

 


Her ein dag, ein laurdag vi gjorde morgonfjøs, såg eg kokett over saudegarden på han som stod og reingjorde baki. Uff! sa eg. Eg kjenner meg så stiv og støl etter heile nyårsfeiringa. Guten sjølv hadde litt dårleg samvit for nyårssmellen, og meinte vel at han burde ha vore clairevoyant nok til å sjå at ditta vimehovudet av ei kjerring, til slutt ville komme til å danse fugledansen høgt der oppe. I tillegg hadde eg ved fleire høve referert til hendinga som mordforsøk, noko som ikkje gjorde saka betre. Odelsgut rynka bryna og  trampa på driten framføre seg med ekstra fråspark slik at han endeleg kunne sleppe taket i strekkmetallet, og reise ned dit han høyrde heime.

Det hadde no vore godt med ein spa-weekend, hadde det ikkje? sa eg søtt.  Litt gjørmebad, kanskje få seg litt slik spay-on-tan. Odelsgut såg tungt over brillene. Spray-on-tan, for helsike! Han skulle til å halde fram med ei tirade, det såg eg, men vart meir oppteken av gjeremålet. Eg trur vi må gi ho Anastasia litt mindre mjøl, driten er no som jarnkuler! Sveitten rann nedover panna og forsvann ned i kjeledressens mulm og mørke, og fann kanskje ein fast bopel i ei av dei mange hårrøtene på den pelskledde skrotten.  Har du noko ønskje i høve bursdagen din, kjære?? Eg hadde lyst å ta ein tur på spa, og hadde vel von om å leie tankane til Guten i den retning eg sjølv såg. Auga mine flagra hardare enn vingane til ein knott i sterk motvind, men desse iherdige forsøka på koketteri, vart totalt ignorert av røktaren sjølv. 

Spørsmålet vart gjenteke same kveld, over ein kopp varm kakao. Eg prøvde med det eg hadde å få han til å komme på at det kanskje hadde vore ei flott bursdagsgåve, dette med å reise vekk i ein dag eller to. Forslaget måtte likevel fremjast med varsemd, då han hadde hatt ei frykteleg skrekkoppleving med ei ansiktsmaske for eit par år sidan. Eg hadde kjøpt leiremaska på haustmarknaden på Bryggja, og seljaren hadde sagt at om ein ville ha babyhud, var dette «it». Eit meir djuptreinsande produkt fann ein neppe andre stader. Eg var rask å smørje andletet til guten, men då maska stivna, klarte han eingong ikkje å lee på munnen, ja, han klarte knapt å snu seg. Tragisk nok stivna maska akkurat idet han gapte opp for å ta seg ein leiv av spekekjøtlåret som heng på kjøkenet, og stakkars Odelsgut klarte ikkje å late att munnen. Eg var rask å fann fram ein fuktig klut, men fanskapet ville ikkje sleppe taket, og den siste biten med blåleire måtte rett og slett kirurgisk fjernast frå nasetippen og haka til stakkars Odelsgut. Summa summarum: Odelsgut var skeptisk til spa.

Eg har no vel for svarten anna å bruke pengar på! ropte han med ein slik intesitet at bøgjer av monsunregn kom farande mot meg som ein romjulsorkan. Eg kunne ha vandra i Sahara i vekesvis utan å bli like steikje raudleten som eg vart den gongen! Endå til sauene var redde! Åh, du skal no alltid vere så dramatisk! Rett nok  reinsa  "claymask, for deep, deep, cleansing"  ørlite djupare enn det eg trudde, men kjenn på Odelshuda no! Silkeglatt! Ikkje ein pore og spore!  Odelsgut sende meg blikket over brillekanten, som fortalde meg at tanken om spa var like fjern som ein ny handletur. Det var no pokker og! tenkte eg. Kunne han ikkje ha treng litt bronsefarge på skrotten, dinna kveitå?

Bak fjøsen er det skikkeleg gjørmete, særleg om vinteren. Den nødvendige traktorkøyringa mellom barken og veden gjer sitt til at ein må ha vadare på føtene om ei skal gå der. Gjørme er gjørme, og kvifor batale i dyre dommar når ein hadde tilgang til råvarene heilt steikje gratis?  No var det sjølvsagt for kaldt til at ein kunne bade i gjørma ute, så eg måtte på ein eller annan måte få ho i hus. Når eg sette meg noko føre, er eg meir som ei amasone, og fleire hundretals kilo med kvalitetsgjørme vart trilla inn på badet og lukt opp i stampen eg hadde kjøpt på ein loppemarknad for nokre år sidan, nett for slike høve. Rundballeplast var lagt i botnen for å hindre lekkasje, og rundt kantane hadde eg lagt gul formjølsstrie og festa det godt med gaffatape.  Det lukta rammare enn eg trudde, men heldigvis har eg ein del gamle parfymeflasker liggjande, og for ein gongs skuld kunne eg dra nytte av opiumsflaska som hadde stått meir til pynt enn nytte i badehylla. Det kunne vel ha gjort seg med eit par dråpar brunstlukt også, tenkte eg optimistisk, og tømde like godt resten av flaska oppi i lag med parfymen. Dette skulle bli lekkert! Badedrakta var svart og kvit, og hadde ein stor panda på framsida. Bak var der ein flott pelsdott- som skulle forestille pandahalen, og alt det svarte var dekt av paljettar. Ho hadde vore på tilbod i Ellos, og eg hadde kjøpt henne i høve haustferien då vi hadde vore på badeland på Gol. Det var sjølvsagt systra mi som hadde funne fram denne skatten av badety. 

På loftet fann eg det gamle solariet. Det vart kjøpt inn ein gong på 80 -talet, då alle hadde solarium i kjellaren. Det var noko svake lysrør, men ingenting som ikkje kunne fiksast. Det var nok av høgfjellslysrør på Ebay, og eg kjøpte dei ekstra sterke for å vere på den sikre sida. Alle veit at produktinformasjonen til seljarar alltid er overdriven, og ein må rekne ein god del ekstra for å få  det slik ein har tenkt. Røra hadde kome i posten for eit par dagar sidan, og i løynd hadde eg innstallert dei over dusjen. På den måten kunne ein slå to fluger i ein smekk, som ein seier, og trengde ikkje kaste vekk verdifull arbeidstid på å liggje på ei seng for å bli brun. Å, kor eg gledde meg til å få ei bronsebrun Odelsgut!!! Eg kunne nesten ikkje vente! Men som sagt, peeling var mest viktig, og etter gjørmebadet, var ein dusj både påkrevd og ønska.

Brått høyrde eg eit høglytt JUHUUU! Følgt av eit meir grovlete: Er det nokon heime??! Fan for ei lukt! Det var systå som gjorde sin ankomst. Eg keik ut og vart nesten blenda av den neongule påskekåpa med pelskant ho hadde fått tak i høve høgtida vi nett hadde feira. Svigerfar meinte ho såg ut som ein gigantisk påskekalkun, og at ho burde passe seg så ikkje ein av dei skyteglade jegerane lenger framme på atlege fekk hug til å streife henne med eit hagl eller ti. Systå sveid han av med blikket før ho og kalkunen gjekk med faste steg mot trappa. Kvar er svogeren mi?? Tek han ikkje imot når han har dag, dinna kveitå? Kva i helsike er det du driv med, du då? Dei gule fjøra dansa rundt den flotte sveisen i det ho sleit av seg dei knehøge gule skinnstøvlettane. Kva i fan er den lukta? Ho kika mistenksamt på meg. Eg prøvde febrilsk å kome på ei unnskuldning, men for seint. Labradornasen til systa hadde for lengst registrert at her var det snakk om gjørmebad, og som ein reinkarnasjon av Speedy Gonzales, heiv ho på seg kleda, spurta opp att og kom dessverre nedatt, raudleta og nesten utan pust. Ho vifta febrilsk med ein svær tøyleiv som viste seg å vere badedrakt. Nei, å nei! Kor skal dette gå?? tenkte eg fortvila. Kva for bursdagfeiring vert dette for stakkars Odelsgut? Å få systå ut døra før ho hadde fått prøvd badet, visste eg var umuleg, ein laut håpe på at det heilt gjekk fort, og at Guten sjølv brukte lang tid på Kjøpet. Her var det berre å få på seg spa-antrekket og hoppe i gjørmebadet. Systå hadde også kjøpt seg pandabadedrakt med paljettar, men hennar var i raudt og kvitt, litt meir stail, veit du, kvitra ho. Å, kvifor har du ikkje kome på dette før? Fantastisk for huda! babla ho vidare. Du har no den bøffelhuda av all fjøsgåinga, så du må no smøre deg godt inn i andletet og!  Her var det best å følgje ordre, tenkte eg, og håpte at Odelsgut lot vente på seg. 

 Men, akk, nokre gonger lever skjebnen sitt eige liv. Stakkars Odelsgut var rask i ærendet sitt denne dagen. I uvissa tralla han heimover i gamleforden, lukkeleg, med draumen om den store gelekaka som venta i kjøleskapet heime, samt ei gåve eller ti frå ei kjekke kjærring. Tankane kom kanskje borti trua på at chenilledressen ikkje var så vanskeleg å opne for ein glade bursdagsgut. Lett på tå dansa han inni gangen og ropte med lette røyst: Er du heime? Bursdagsguten din er komen!! Nei, å nei, tenkte eg. I panikken treiv eg systå i håret og dukka ho ned i gjørmebadet. Kvar er ho!! ropte Odelsgut, då han kom inn badedøre, og kva i helsike er den dritlukta!! Kvar er ho? gjentok han. Eg kjenner symptoma på kroppen. Spanskesjuka! Men orda sette seg fast i halsen då han såg meg dekka av gjørme i badekaret. Berre kvita i auga viste, og uttrykket til Guten bar tydleg preg av at det ikkje var akkurat dette han hadde sett føre seg i traktoren på vegen heim. Men gale skulle bli verre, for systå som ikkje fekk puste, kom stigande opp frå gjørmeholet som trollet under brua, og ga meg ein drylar rundt kjeften. Prøve du å ta livet av meg, di sauderæv!! Synet av den enorme rennande leirklumpen, vart for mykje for stakkars Odelsgut, og i trua på at den utanomjordiske skapnaden prøvde å ta livet av kjerringa, tok han sleggja og sprang mot badekaret med eit skringane krigsbrøl. Golvet var fullt av leire og såpeglatt, og som i sakte film såg eg Odelen og sleggja segle mot gjørmebadet. Fan! tenkte eg. Dette går aldri vel! Eg klarte akkurat å hive meg til side før han landa i gjørma med eit brak. Stakkars systå vart slengt ut vindauget av trykkbølgja, og låg og kava på plenen rett framfor andletet til ein noko forskrekka nabo. Å, no kjenner eg meg betre, sa Odelen når han fekk summa seg. Så gjekk det bra til slutt, tenkte eg, og gjekk og henta gelekaka. Den raud-kvite pandaen ute fekk klare seg sjølv. Og som Odelsgut seinare sa, det kunne ha gått mykje verre. For kven veit kva utfallet hadde vore om han ikkje hadde glede på badegolvet. Og spabehandlinga etterpå, var slett ikkje verst, tykte ein prega, men fatta Gut.

 

 

 

 

Opp-pussing

Det var ein nydeleg morgon i januar. Ute var det bikkjekaldt, og utan ull frå topp til tå kunne ein lett fryse ta si både vylå og andre meir eller mindre sentrale delar av skrotten. Trass i global tenking i heimen, måtte vi til og med stille opp varmepumpa eit hakk, og fyrbøtaren attmed frukostbordet hadde ei djup rynke mellom bryna då han nett hadde lest av straummålaren.

Eg veit korleis vi kan få ned straumbruken, sa eg og prøvde med det eg hadde å ha ein klang i stemma som indikerte at eg nett no hadde fått ein fantastisk ide. Eg hadde nemeleg lyst til å pusse litt opp inn i bestestova. Å pusse opp var eit sensitivt emne. Odelsgut likar at ting er slik dei alltid har vore, og ser sjeldan poenget med endringar i det heile. Eg derimot, likar å fornye litt, men for å få det til må eg altså bruke alt eg har av psykologiske og paranormale evner. 

Odelsgut såg på meg over brilleglasa, glidelåsen på nattdressen hadde forlete halsgropa og var på veg nedom kragebeinet og eg flekkja tenner med det eg hadde. Han ana nok at noko var i emning, men tenkte vel å nyte godt av ei ettergivande og milde kjerring denne januarmorgonen. Om vi tek vekk veggen mellom bestestova og kvardagsstova får vi mykje meir nytte av pumpa! sa eg med ein dramatisk gest. Då kan vi samstundes nytte høvet til å pusse litt opp og få vekk dinna grufulle brystningspanelen. Pusse opp! ropte Odelsgut. Kva i svarten skal vi pusse opp for? Er det ikkje bra nok til di? Heitedet, also, her la han far brystpanel for ein million snart, og dette praktverket vil du fjerne? Eg kjende eg vart lettare irritert over denne rigide haldninga til endring. Helsikes brystningspanel, heiv eg i han. Kva i pokker er vitsen med ein halve vegg!! Det ser no fan brette meg ut som om nokon har gått berserk med ei motorsag og kutta alle romma i dette huset i to. Alle romma!!! Fysj! Eg trekte glidelåsen på den magentafarga kasjmirpysjen godt opp i halsen. Brystpanelen er nydeleg den, messa han vidare, og har du forresten tenkt på kva det vil koste? Det hadde eg sjølvsagt, og la fram eit fullstendig rekneskap, med momskolonne og renteavrekning, om det skulle vise seg at det var nødvendig å ta opp lån. Lån!!! Kan du ikkje like godt ta lommeboka mi og kaste ho i ovnen! ropte Odelsgut dramatisk og gestikulerte kraftig med armane, er du klar over kva for rente dissa hondane teke!? Eg blikte han under høge augebryn, og peikte lettare overlegent på rentekolonna. Gløym det! fresa han. Ein eggebit flaug lett forbi nasetippen min og landa med stor eleganse på rekneskapsarket eg hadde framføre meg. No vart eg eitrande sint. Du skal no alltid vere så vanskeleg, ditt tykje!! Helsikes bolebrosme! Det er det du er! Ei bolebrosme som berre er glad i brystpanel og ikkje tenkjer på den mentale helsa til kjerringa si!! Desse orda vart understreka med ein dramatisk sorti og eg gjekk lukt i kjellaren, tok på meg arbeidsklede for å kome meg ut i kjølda.

Eg hadde så vidt kome meg inn i fjøsen, då eg høyrde ei forbøvlege banking frå heimen. Kva i svarten! tenkte eg og sprang opp på verandaen. Gjennom det rimfrosne glaset såg eg ein stor skugge dryla rundt i stova med ei slegge i den eine handa og ein hammar i hi. Nei, og nei! No har det rabla! Men sakte seig det inn at det var brystningspanelet som fekk den harde medfarta og eg kjende eit blaff av pur lukke.

Elskling!! ropte eg, og heiv meg kring halsen på han. Du er den beste mannen ei kjerring kan få!! Ro deg heilt steikje ned, svara Odelsgut mellom sleggjeslaga og var altfor oppteken med å få ned dinna helsikes panelen for å sleppe all framtidig gneldring, som han sa, til å leggje merke til sleskinga eg prøvde meg på.

Sjølv synes eg det var fantastisk, og jobba så sveitten rann i strie straumar nedover den Strakofakledde kroppen min. Veggen mellom kvardagsstova og bestestova hadde irritert meg lenge, og i løynd hadde eg planlagt å rive heile pokkerskapet. Eg hadde difor retorikken steikje klar, og uansett korleis han vreid på det, kom eit godt gjennomtenkt motsvar.  Det er vel ikkje berevegg? mumla odelen med spiker i munnen og med eit godt grep om den minste motorsaga. Nei, det er det no vel ikkje! Det er tverrveggane det! svara eg, og var nesten sikker i mi sak. Eg hadde dessutan snakka med svigerfar om saka, som hadde forsikra meg om at akkurat denne kunne rivast utan problem. Og veggen fòr, og ei ny storstove openberra seg. Sjå kor fint det blir! ropa eg entusiastisk og klappa febrilsk. Jau, guten også måtte innrømme at det var ikkje estetikken det stod om.

Det dampa av det varme vatnet. Eg hadde brukt nesten alt badeskummet og senka skuldrane godt ned idet eg steig oppi og la meg til rette. Steikje godt, tenkte eg, let att auga og såg biletet av den flotte nye stova i tankane. Plutseleg byrja golvet og riste. Jordskjelv! ropa eg. Det knirka i veggar og golv og små flodbølgjer danna seg i det før så rolege badevatnet. Lyden vart sterkare og sterkare og bilete av katastrofe rann gjennom hovudet mitt fortare enn vatnet i Niagara. Hjelpe meg! Kanskje mayakalenderen stemte likevel! Brått kom eit kjempesmell og med det reiste både eg og badekaret lukt gjennom golvet. Håret mitt stod rett til vers og små, kremkvite dottar av badeskum virvla rundt i rommet som ein tornado. Odelsguuuut! ropa eg. Verda går under!! Apokalypsen er nær!! Både badekar, varmevatn og kjerring landa med eit brak på stovegolvet. Odelsgut stod rett ved sidan av med slegga i handa og stirra vekselvis på det store holet i taket og på kjerringa i badekaret med auge store som tinntallerkenar. Horreheitedet! Eg trur kanskje det var berevegg likevel, fekk han stotra fram idet den store såpebobla som lett og luftig hadde landa på odelsnasen, sprakk og tvinga augene saman i ei rad av ufrivillige krampetrekningar. Han var nok litt satt ut av synet framfør seg. Det er ikkje kvar dag tyngdekrafta kjem farande med eit badekar og eit skrekkslagent, skumbelagt kvinnfolk.

Taket vart reparert og for sikkerheits skuld sette vi inn ein enorm jarnbjelke for å hindre liknande ulukker i framtida. Men som Odelen seinare sa, var det no trass alt bra at det ikkje var undergongen, men berre ei litt for tunge kjerring, som fekk badekaret til å dundre gjennom golvet. 

 

 

 

 

Salets kvaler...

Nei, horre heite det! Er du steikje gala, kjerring! sa Odelsgut då eg sa til han at i år måtte vi ta turen til Moa på SAL. Har du tenkt å ta livet av meg? ropte han vidare. Eg hadde nemnt det for han ein fin dag i oktober, då tidlegare erfaring hadde vist at akkurat på dette området, trengde guten lang førebuingstid. Og etter fleire førjulsmareritt som går Charles Dickens ein høg gong, var det best å ha både ein plan a, b og c.  Eg skal kjøpe meg ny nattdress, sa eg over kaffikoppen og blunka kokett med auga, med glitter, la eg til og blunka endå meir. Og med innlagt hengjelås? repliserte Odelsgut med ein god porsjon ironi i den alltid så morgonharmoniske stemma. Du ser ut som ein mumie i dissa dressane, ein glittemumie, humra han. Eg kjende eg vart opptrekt av denne manglande forståinga for min dårlege blodsirkulasjon. Det er is-steikje-kaldt på soverommet! ropte eg. Du skal vere glad for at eg ikkje forlangar å ha ovn! Du ber om det! heldt eg fram.  Det er ikkje alle som er så varmblodige som du, som ligg oppå dyna i berre brellå, trass minusgrader! Det er no berre for deg å halde deg i aktivitet, sa Odelsgut og kika djupt over brilleglasa. Usja, svara eg, ein kan ikkje vere i aktivitet heile tida! Men, sa eg med tyngde og langt mildare stemme, aktivitetsnivået kjem heilt sikkert til å auke om vi reiser til Moa når salet startar i januar. 

3 veker etter var dette fortsatt eit nærmast tabubelagt emne. Kvifor kan du ikkje berre køyre sjølv, sa Odelsgut over taljen. Vi heldt på med kveldsfjøs som tok litt lenger tid enn vanleg, då saudene hadde brote seg ut, igjen. Fordi det er så mykje enklare når ein har ein sjåfør, sa eg, og heiv den siste jembra over i rette garden. Du veit kor hissig eg vert når eg køyrer i bya. Jau, guten måtte innrømme at han helst ikkje ville hente meg på Ålesund politistasjon fleire gonger. Og så er det no fole kjekt med  nokon som kan hjelpe meg å bære. Og du er no så sterk og mandig, sa eg og prøvde å ikkje leggje altfor mykje i orda. Her måtte ein trå varsamt fram. Systå hadde nemeleg forlangt å få sitje på, og korleis eg skulle få mannen med på noko slikt, visste eg ikkje. For ein gongs skuld var eg rett og slett rådalause. Du treng ikkje seie noko til han, sa systå, eg kan leggje meg bak i det enorme bagasjerommet under eit teppe eller to. Han kjem ikkje til å merke noko! Då kan vi gå på cafe og alt! ropa ho og klappa begeistra i hendene og fleikkja meir tenner enn ho hadde gjort på åresvis. Himmel! Korleis skulle dette gå? undra eg. På den andre side visste eg at om eg skulle finne meg eit lekkert antrekk til neste jul, måtte eg ha med meg frk. Sjanell. Du må for all del ikkje ha på deg parfyme, sa eg, då luktar han lunta med ein gong. Skal eg reise til bya utan å ha på med godlukt? pressa ho fram med munnen full av kald melkesjokolade. Ser han deg, må du gå heim, det veit du.

Odelsgut var ikkje i godlynne den januarmorgonen, trass i at eg hadde stått opp ekstra tidleg for å lage egg og bacon. I tillegg hadde han fått steikje mykje fint til jul, særleg glad hadde han blitt for den nye brukte forhaustaren eg hadde fått tak i nesten gratis nordom Syvdsneset.  Å, no må du sjå og smile litt! Du har no fått egg og bacon, og det er ikkje ein gong søndag! Vi var komne vel ut i bilen. Guten hadde heldigvis ikkje lagt merke til den store kulen i bagasjerommet, og systå hadde på si side vore flinke og ikkje smurt seg inn i parfyme. Eg kjenner meg dårleg, sa Odelsgut, og såg noko bleikgusten ut. Sikkert fordi du måtte ut i fjøsen i natt igjen, kvitra eg, og prøvde å spele normal. Det var ikkje enkelt å halde maska, for den svake eimen av parfyme trengde seg inn i nasebora som ei fluge i sterk motvind. I tillegg hadde guten bestemt seg for at her skulle det ikkje drontast, og systå, som låg under fleeceteppet, utan korkje sikringssele eller noko å ta tak i, byrja å kome med nokre rare lydar. Eg skrudde opp lyden på radioen. Andakta hadde nett starta. Det passar bra, tenkte eg, for når Odelsgut oppdagar at systå er med, treng ein verkeleg all den hjelp ein kan få. Det gjekk bra heilt til vi kom over toppen av Leikongeidet. Brems!! ropte eg, nokon hadde myst ei heil bråte med ved midt i vegbana.Odelsgut la seg på bremsa, og bylten bak i bilen kom med eit hult skrik følgd av eit ras av meir eller mindre stygge gloser. Kva i helsike!! ropte Odelen. Kva gjer ho her? Ditta trolle!  Er det ikkje gale nok at vi skal på Moa! spytta han ut. Å, no må du ikkje vere så negativ. Systå må vere med om eg skal finne meg eit fint juleantrekk. Og det er no det er billeg! Og kva seier du om eg spør om eg ser fin ut i noko? Ditta har ikkje eg greie på... eller du ser no fine ut i alt.... eller "nei, horre heite det for ei kveite". Usja! Inga hjelp å få! Systå er brutalt ærleg, og seier det slik det er. 

Den einaste som var godt fornøgde resten av turen, var ho som endeleg har fått sett seg i baksetet. Hatten var kome på plass, og kriseflaska med Chanel hadde minka betrakteleg. Fan for ei lukt, snerra Odelen, i det han burna inn på fergå. Eg går inn og får meg ei svele. Sitt for Guds skuld i bilen og opne vindauget! sa han og forsvann. Å, kor uhøfleg han kan vere! Eg forstår ikkje at du orkar! kom det frå baksetet! Å, tei di! sa eg. 

Berre synet av Moa sendte Odelen inn i eit svettebrot få har opplevd før han. Det var folk overalt, og det var berre med naud og neppe vi fann ein stad å parkere. Herregud! Eg går ikkje inn! Du får gå inn aleine, ropte han. Dra deg ut av bilen! Kor gale kan det vere? Berre følg etter oss! sa eg, og prøvde å vere så roleg som muleg. Eg var fortsatt opptrekt etter idioten som sneik seg framføre oss i rundkøyringa. Odelen lunka ut av bilen og følgde etter med tunge steg. Inne var det fullstendig kaos og proppfullt av galne menneske som skulle kjøpe alt dei ikkje trengde til halv pris. Systå flagra frå stasjon til stasjon og trakk med seg det eine plagget etter det andre, medan eg sjølv ikkje fann noko eg likte. Systå hadde derimot ikkje noko problem med å finne til meg og, og stakkars Odelsgut som til slutt hadde posar over heile seg,  bar tyngre enn ein gamp i London på 1700-talet. Berre tenk på at vi skal på Kjøpet etterpå! ropte eg over skuldra. Det gjekk eigentleg forbausande bra, og eg var rett og slett optimistisk, men så såg eg i augekroken at systå bråbremsa attmed eit dressmannstativ og såg skarpt på mannen. Nei, og nei! Ho måtte for Guds skuld ikkje prøve å prakke noko styr inn på Odelsgut!  Eg snudde meg som i sakte film og vifta skrekkslagen med armane. Men for seint! Odelsgut hadde allereie deisa alle nellikane ned i golvet med eit brak, og raudleten med sveitten rennande i strie straumar frå hårrøtene, marsjerte han mot utgangen. Din domort! ropte systå etter han. Kunne du ikkje trenge noko elegant?! Det siste vi høyrde i det han forsvann i folkehavet var noko med eit helsikes utyske og buss. 

Vi måtte altså nøye oss med offentleg transport for å kome oss heim, noko både Odelsgut og systå var godt nøgde med. Eg derimot fekk med dette ikkje ta turen til Kjøpet, som var nærmast krise, då eg sårt trengde både ny høygaffel og ikkje minst spenol. Men glitterkosedress fekk eg tak i. Og den skulle på, allereie i kveld. Og dinna hyselesten skulle i alle fall ta seg fan på at den glitrande solstrålen på venstre side i senga, skulle ha ei odelsfelle eller to på lur for å stoppe alle forsøk på invadeiring.

O, Jul med din glede

Det nærma seg jul, og freda senka seg på eit vis over garden. Julepølse, sylteflesk, rullepølse, hjortejulekarbonader var i havn, samt ribbe og spekekjøt var i god tørk. Det er ikkje enkelt å få tørka kjøt på våre kantar, då vêret ofte er rått og fuktig, men Odelsgut og svigerfar har installert ei enorm vifte i kjellaren, for å hindre at slike frekke vêrfenomen skal kunne øydeleggje høve for å få god tork. Slaktar gjer vi alltid sjølve, for som svigerfar seier er  kjøtet ein får på butikkane altfor skrinnt, og saudekjøt utan ein god porsjon god feitt, er ikkje noko å servere. Pistrete og skrinnt sauekjøt må ein altså for all del halde seg langt unna her på garden.

 Alt var altså meir eller mindre klart for at høgtida kunne nytast, men ein ting gjenstod. Julelysa! Uffa! Kvart eit einaste år var det eit helsikes styr! Sjølv synes eg det var nydeleg med litt ekstra lys ute, men Odelsgut meinte det var sløsing med straum og trakk sjølvsagt fram dinna forbanna globale miljøpolitikken nok ein gong. Kan vi ikkje for ein gongs skuld ha litt ekstra, vi og? spurde eg ein søndagsmorgon. Det var fyrste i advent, og vi hadde nett kveikja adventslyset. Ja, eg må nesten få presentere den utruleg flotte ideen om adventslys, for Odelsgut og eg har i ei årrekkje hatt berre eit lys. Vi skriv 1, 2, 3 og 4 nedover på lyset, og så brenn vi ein liten del kvar veke. På denne måten varer ein pakke med lilla lys i åresvis. Men attende til utelysa. Vi har som sagt ikkje mykje, less is more, som guten seier. Der er vi altså sterkt usamde. I år hadde eg bestemt meg for å vise kor fint det kunne vere med litt ekstra lys ute i den elles så myrke adventstida. I tillegg hadde vêrane hatt problem med å prestere, for å seie det slik, og kanskje kunne litt ekstra lys hjelpe OddGut og Balder i arbeidet. I "Den store saueboka" hadde eg nemeleg lese at sauene reagerer på både lyssetting og temperatur i høve til blesming, og det rann i meg at sannsynet for at dette også gjaldt vêrane, var godt over 50%.

Dagen etter hadde Odelsgut eit ærend i bya, og då måtte eg sprengjobbe for å få ordna alt før han kom heim. Han kom nok ikkje til å bruke dagen kjende eg han rett, for handel var ikkje det kjekkaste han visste, mildast tala. Å reise på handel ilag var eit tabubelagt emne i heimen, då tidlegare testturar til Moa før jul hadde hatt meir eller mindre tragiske utfall. Kva er det med mannfolk og Moa!!! hadde eg ropt til han i fortviling då han etter berre 7 timar hadde sett seg i bilen og proklamert at om eg ville bli med heim, var det berre å dra seg inn i bilen med ein steikje gong utan eit knyst. Augene var blodsprengde og nasebora vibrerte langt meir enn normalt. Håret stod til ein kant eller to, og han var lang bleikare enn julesnøen tilsa. Kva i pokker skal eg ha på meg julaftan! heiv eg i han. Etter råd frå systå var eg på kik etter ein nydeleg skotsruta silkekjole med stor raud sløyfe på stjerten. Ho hadde kome på besøk med Allers under armen og deisa biletet i kjøkenbordet. DEN! hadde ho ropa. Perfekt til deg! Ho hadde vore så stålsikker at eg berre måtte vere samd! Og kjolen var verkeleg nydeleg! Du trur ikkje at den store sløyfa vil gjere den elles så nette pæreræva mi litt større då? hadde eg spurt forsiktig. Systa sette augene i meg, og gjorde det soleklart kven som hadde mest greie på mote i familien. Summa summarum: Heile turen enda nesten med at eg måtte sove på sofaen, og etter dette,  hadde vi rett og slett reist på handel kvar for oss. 

Ha ein fin dag! ropte eg etter han idet han køyrde ut av tunet. Og husk kva eg ønskjer meg! la eg til. Her var det inga tid å miste. Eg heiv meg i arbeidskleda, og ned i potetkjellaren, der eg hadde gøymt alle ljosa. Endeleg skulle eg få vise naboen at vi kunne dette med julelys vi og. År etter år hadde eg gått og sett på dei opplyste husa og gremma meg over våre 5 enkle kvite lys rundt det vesle vindauget på ytterdøra. Det enkle er oftast det beste, hadde Odelsgut proklamert med stødig stemme, då eg i fjor hadde våga meg på eit framlegg om farga lys. Ha! tenkte eg, eg vonar dinna kolkjeften tek seg god tid. 

Eg jobba på spreng, og etter 5 og ein halv time var 50 000 julelys kome opp rundt heilt fjøset. Det var ikkje ein farge i verda som ikkje var representert i dei enorme rekkjene av ljos. Å, kor flott dette kjem til å bli! tenke eg og kjende at pulsen steig eit hakk eller ti. Då gjenstod berre tenninga av julefjøsen, tenkte eg opprømt. Eg kjende spælet dirra av forventing. Kva kom Odelen til å seie når han kom heim? Alle leidningane var kobla saman i eitt einaste stort strauminntak. I løynd hadde eg lurt meg ned til svigerfar og lagt opp straumen inn i kjellaren. Då slapp vi no å betale for gildet, og det var no trass alt for veirane si skuld. Her, sa eg til Odelsgut då han kom heim, du skal få æra! proklamerte eg med skjelvande røyst og ga han straumkontakta. Det var så vidt eg klarte å løfte den enorme kontakta. Kva i helsike har du gjort! Her er lys over alt! Forstår du konsekvensane! Veit du kor mykje straumen kostar?! Ro deg heilt steikje ned, sa eg, og forklarte det geniale straumavleiaroppsettet. Horre heite det for ei kveite! gliste Odelen og sette i straumen. I det same vart heile bygda mørklagd. Berre fjøsen vår lyste opp som ei stjerne i eit mørkt univers. Kor flott! ropa eg. Har du sett! Visste du at ein kan sjå den kinesiske muren frå verdsrommet! spurte eg med andakt. Og no kan ein sjå fjøsen vår og! Svigerfar var derimot ikkje nøgd med opplegget, særleg ikkje etter at han vekk rekninga frå Tussa. Men ein ting var i alle fall sikkert: Balder og Oddgut preserte meir og betre enn nokon veir her på garden før hadde gjort! 

31.12.2012

Odelsgut og eg er nøysame folk. Ein vert ikkje rik av å sløse, som guten seier, og med åra har vi vorte flinke til å spare der det sparast kan, og vi nyttar det meste garden og naturen kan gi oss. Sylte og saftfabrikken i kjellaren går på skinner, og det står ikkje på når deg gjeld matauk i huset. I tillegg har vi og blitt flinke i forhold til straumsparing, og det er sjeldan vi brukar pengar på reiser og ferie. Sistnemnte har sjølvsagt også samband med mi eiga rasjonelle frykt for å sitje i ein metallboks 50 000 fot opp i lufta utan høve til å kome seg ut, men slik er det altså. Eg klarer meg godt med ein tur til Gol, Loen eller Bya, og pengar plar eg ikkje bruke mykje av, med unntak av når eg tek turen innom Kjøpet sjølvsagt.

 Trass i denne motviljen i høve til pengebruk, måtte eg innrømme at eg kunne ønskje å bruke litt på fyrverkeri på nyttårsaftan. Kvifor kan vi ikkje kjøpe litt fyrverkeri for ein helsikes gongs skuld, ropa eg til Odelsgut ein fredfull morgon i romjula. Sjå her! sa eg, og peikte på reklamen frå Fargerike. Tenk kor fint det kan bli!

Fyrverkeri! Eg trur du har gått heilt steikje frå vetet, di bostebrosme! sa Odelen over brilleglasa medan han han tørka ein eggeflekk frå skjortesnippen. Snakk om å hive pengar ut vindauget! Trur du ein vert rike ta slikt? Men eg skal no innrømme at det hadde vore moro med litt eksplodeiring i tunet. Men å kjøpe? Nei, vi kan vel mekke saman noko. Det kan no ikkje vere so forbanna vanskeleg! Eg kjende angsten hogg i meg. Nei, å nei! Kva var det eg no hadde sett i gong! Det gjekk fleire dagar utan at eg såg snurten av guten. Berre han ikkje brukar nauddynamitten vi kjøpte på forsvaret.no for eit par år sidan! Eg grøssa ved tanken, denne nyttårsaftan kunne bli forbanna eksplosiv, tenkte eg. 

Kva i svarte svingande er det du driv med, di rokke? ropte eg ut verandadøra. Eg hadde så vidt lagt merke til odelsskuggen i det han dreiv forbi garasjedøra som ein indianar på krigsstien. Det er hemmeleg, ropte guten ivrig attende. Eg kjende eg vart forbanna. Kva i svarten meiner han med det? Var det ikkje eg som ga han ideen kanskje? Skal han liksom verte helten i bygda, ha det beste fyrverkeriet når det heile var min ide? Nei, pinadet! Han skulle få sjå! Eg hoppa lydstillt ned i kamodressen, treiv HV-hjelmen og gjekk ned i kjellaren. Eg hadde no spart på litt forskjellig eg og. Under nokre fjøler i golvet fann eg pakken eg fekk frå e-bay i fjor: Make your own fireworks, stod det med store raude bokstavar på øskja. Det stod ein heilt masse styr på fleire andre språk som eg ikkje forstod, men kor vanskeleg kunne det eigentleg vere? tenkte eg og nynna optimistisk. Det var vel ikkje noko poeng i å lage noko småtteri, tenkte eg og tok heile posen med krut og peiste på. Det dirra litt ekstra i ræva med tanken på kor steikje overraska Odelen ville bli når eg tende den gigantiske lunta. Eg gledde meg som ein liten unge. Steik for ei nyårsnatt! 

31.12 starta med nydeleg solskin  (for gardane som låg på solsida) og temperaturen var slett ikkje verst for årstida. Ute i havgapet kunne ein likevel skimte store svarte skyar. Nedanfor huset hadde det i løpet av natta blitt sett opp eit gigantisk bord med ein enorm presenning over. Guten stod og heldt vakt, så det var steikje umogleg å ta ein smugkik. Pøh! Det er ikkje storleiken som tel. Eg skal vise dinna brugda at damer kan eksplodeire dei med! Eg har no litt på lager sjølv! ropa eg. Guten såg på meg og gliste:  Har du laga sånne kjerringhyl? Det skulle vel ikkje vere altfor vanskeleg for deg! Tørk av deg fliret! ropte eg. Berre vent til du har sett "the amazing farmers wife fireworks in multiple colours"! Eg får seie som nissen, skratta odelen, HO- HO -HO.

Ut  på kvelden måtte han likevel ta seg ei lita pause frå vakthaldet, då naturleige behov meldte si, og då var eg rask å svippe nedom huset for å ta ein kik på det han hadde mekka ihop. Kva i svarten er dette? tenkte eg. Det var eit langt bord fullt av firkanta boksar, og i midten stod der ein stol. "The big boss" stod det med store bokstavar. Kva i helsike trur han at han er? tenkte eg og sette meg godt til rette i stolen. Det er no vel for fan to sjefar i dette huset! Vil du dra deg vekk derifrå di galne bostebrosme! ropte Odelen frå verandaen. Eg skulle akkurat til å smelle i han om han trudde han var kongen sidan han trudde han kunne kommandere meg på denne måten. Men akkurat i det eg skulle til å reise meg opp, oppdaga eg litt for seint den forbøvleg store raude knappen eg kom til å trykkje på. Å, fan! flaug det gjennom hovudet mitt, i det det byrja å smelle rundt meg. Eit drønn frå det hinsidige smellde meg i øyra akkurat idet stolen letta frå bakkjen. Der for eg opp mot himmelen i ein kaskade av lilla brokade rundt meg. Odelsgut! ropa eg. Kva i svaaaaaaaarten! Trykk på den blå knappen! Det var så vidt eg kunne høyre guten høgt der oppe. Bakken var dekt av eit tjukt lag av krutrøyk og rakettane fauk framleis rundt hovudet mitt. Med famlande hender og hjartet nærmast ut or kjeften, fann eg endeleg den blå knappen. Ut av stolputa slo det seg ut ein helsikes stor fallskjerm. Takk og lov! Sakte, men sikkert dala eg ned og landa mjukt på rundballane nedom fjøsen. Med den flotte lilla silkekjolen systå hadde hjelpt meg og finne i bya før jul, tok det lang tid før Odelen klarte å pakke meg ut. Full av krut og osande av røyk, var eg mest ikkje til å kjenne att, meinte svigerfar, som hadde teke seg ein tur ut for å sjå etter dyra. Du såg meir ut som ein lilla luftballong, flira han, Zeppelin 2. Eg kjende eg vart forbanna. Men som Odelsgut sa,  ein skal ikkje gå inn i eit nytt år med sinne, det tyder ulukke. Eg klarte dermed å få fram eit røyklagt smil, men svigerfar skulle ta seg fan på at han skulle få stifte nærmare kjennskap med "the amazing farmers wife fireworks in multiple colours, før kvelden var omme.

GJEST OG PEST

Odelsgut og eg er som kjent opptekne av miljø, og straumsparing og i samband med dette er det viktig for oss å ikkje vaske kle altfor ofte. For all del, vi er ikkje ureinslege på nokon måte, og sjølv om Odelsgut rynkar på nasen, har eg brote gjennom at ein må dusje kvar dag. Men det går no så steikje møkje handkle, sa Odelsgut i samband med ein av dei relativt lange diskusjonane omkring dette emnet. Ja, eg måtte nok vere samd i at det går med ein del når ein sprengdusjar på denne måten. Vi fann difor raskt ut at store handkle måtte klinisk fjernast frå huset, og kvar måtte klare seg med store vaskeklutar. Står ein lenge nok, tørkar ein dessutan av seg sjølv, proklamerte Odelsgut. Heilt nøgd med denne ordninga, var vi likevel ikkje, særleg når vi hadde gjestar. Gjestane på si side likte av ein eller anna grunn ikkje dei små handklea. Dei dekkjer no nesten ingenting, fekk systå mi uttå. Odelsgut, som alltid hadde influensa når systå var på overnattingsvitjing, såg bleikaugd over brillekanten og peikte på at så bøvlege store handkle ikkje fanst i handelen. Men systå var ikkje verre på det enn at ho tok med eige handkle neste gong ho kom. Då Odelsgut tok ut av vaskemaskina og såg den enorme tøyleiven måtte han rett og slett ta seg ein tur ut i garasjen og sveise ei stund for å lette på det verste trykket, for å seie det slik. 

Sidan det var november, stod eg sjølv på kjøkkenet og laga syltaflesk til langt på kveld. Månen hadde nett kome framom fjella, og bygda bada i eit vakkert skin. Etter ein lang og slitsam dag skulle det verte godt å vaske skrotten. Eg sette på dusjen og fann fram tørkekluten. Vanlegvis plar eg vere svært rask i dusjen, med en 70 liters varmtvatnstank er det ikkje mykje rom for ettertanke, men denne dagen rann egoismen i meg, og eg tenkte å ta meg litt ekstra tid. Odelsgut går no heile dagane og klagar på at det er så varmt overalt, så han kan vel alltids ta ein halvkald dusj, tenkte eg, medan eg nynna O Jul med din glede. Det var ikkje før eg kom til "vi klapper i hendene..." at det gjekk skikkeleg gale. Trur du ikkje dinna helsikes torsketunga hadde mekka til eit automatisk tørkesystem i dusjen? Sjølvsagt reagerte det på klappelyden, vatnet skrudde seg av med eit drønn, og ut av massasjedysene  kom det ein orkan av kaldluft. Der stod eg altså med håret godt fullt av lilla sjampo, dryppande våt med storm frå alle kantar. Vinden var så sterk at eg knapt klarte å stå på føtene. Eg klarte så vidt å opne dusjdøra og stupe ut på gulvet. Odelsgut! ropte eg. Sjampoen hadde føke veggimylla, og eg såg berre på den dårlege auga. Odelsgut, ditt krapyl, kva i svarte svingande har du gjort med dusjen!! Guten sjølv hadde høyrt rabalderet, men hadde tydelegvis ikkje noko hastverk med å trå til denne gongen. Ikkje før eg laga nokre fortvila ulvehylliknande lydar, kika han forsiktig inn badedøra. Nei, men du må no skylle av deg såpa kjerring, sa han då han såg meg ligge der i den lilla hjelmen. Skylle!! Kva i svarten har du gjort med dusjen! Har du tenkt å ta livet av meg, ropte eg fortvila. Du siktar til den automatiske tørkefunkjsonen eg har innstallert, går eg ut i frå, sa guten med stolt stemme.  Kva i svarten skal ein med slikt fjas?? svara eg.  Forstår du ikkje det geniale her, ropa Odelsgut. Med denne funksjonen treng vi ikkje lenger handkle! Tenk kor lite klesvask vi får no? Eg spytta litt sjampo ut av munnen. Det er no ikkje alle stader ein får tørka då, om du forstår kva eg meiner, svara eg, for trass i at eg sjølvsagt såg dei enorme ringverknadane av ei slik oppfinning, var eg fortsatt forbanna. Nåja, svara guten, det kjem vel an på kor mjuk ein er i skrotten det, om du skjønar kva eg meiner, sa han tungt. Eg hadde mest lyst å hive sjampoflaska lukt i andletet på han, men istaden gjekk eg innatt i dusjen, klappa i hendene og svingte meg rundt heilt til vatnet var så kaldt at sjølv pingvinane i arktis hadde vegra seg. Ikkje nok med det: Eg tok to vaskeklutar og tørka meg godt og vel. 

Med chenillepysjen på plass, gjekk eg inn på kjøkkenet og ordna til litt kvelds. Eg går i dusjen, høyrde eg guten rope. Eg humra for meg sjølv, og kunne ikkje anna enn å le stygt då eg høyde hylet frå badet. Eg stakk hovudet inn: Går det bra, kjære? spurde eg med bestestemma. Her er berre kaldt vatn att! svara guten med klaprande tenner, eg må ha ein vaskeklut å tørke meg med. Nei, men det treng du ikkje, sa eg og klappa i hendene. Eg høyrde den grusomme blesten i det eg let att døra. Ha! tenkte eg. Pass åt nå.

Ei svært kort stund etter kom Odelsgut lurkande inn på kjøkkenet. Han hadde ståpels over heile kroppen, og andletet var djupblått av kulde. Han kika over brilleglasa, men var taus. Ryggen var kroka og lortefallet var kortare enn vanleg. Hårtustane var kvite av frost, ja, sjølv dei kraftige augebryna var dekka av eit florlett lag av iskrystallar. Nesten som Bresjnev etter ei lang tale på utsida av Kreml, tenkte eg og gliste. Kva i svarte svingande gliser du av! sa han. Men trass i den noko kalde stemninga over bordenden den kvelden, var både odelsgut og eg samde om at oppfinninga kunne få verdsomspennande ringverknader. Og, som Odelsgut sa, så kunne det hende at han tok ein tur innom når systå kom på overnattingsvitjing neste gong, om ikkje anna enn for å appluðeire. 

 

Hårpryd og anna søl...

Svigerfar og svigermor plar ha seg ein tur til Tyrkia ein gong om året. Denne gongen reiste dei i november, då det var svært gode prisar denne tida. LItt kaldt er der rett nok, men svigerfar treng slett ikkje høge temperaturar for å kaste skjorta. Det er viktig å bli brun, slik at folk kan merke at ein har vore ute av bygda i nokre veker, som han seier. Og etter 3 veker i Tyrkia var svigerfar brunare enn dei fleste hus i Gudbrandsdalen, noko svigermor fekk merke då ho skulle ta eit bilete av han framføre eitt slikt hus. Mannen var steikje usynleg for å seie det slik, og hadde det ikkje vore for hawaiiskjorta og kvita i auga, hadde ingen merka at han var på biletet i det heile.

Det var ein mild november, over 13 grader på jamna. Sauene hadde akkurat kome inn, og det var på tide at Oddgut og Balder 2. fekk jobbe for føda. Det var trass alt berre ein grunn til at dei fekk vere i fjøsen i det heile, og etter eit heilt år med gratis foring, var det jaggu på tide at dei fekk vise kva dei var gode for. Svigerfar var som sagt i Tyrkia, og det var opp til Odelsgut og meg å få veirane til å gjere jobben sin. Du kan no prøve fyrst du, sa guten, med eit glimt i auge. Ha! trur du ikkje eg klarer det? Du trur visst eg er heilt greinalause, du? Nei, for all del, svara han sleskt, det er berre å prøve seg. Eg kjende eg vart forbanna, og hadde mest lyst til å ta sleggja og fjerne det sjølvgode glisen frå jordas overflate. Den som ler sist, ler best, heiv eg i han og hepsa meg ut dørene for å finne fram fjøskleda.

Og veirane var klare! Det kunne ein kjenne på den ramme brunstlukta som møtte meg som ein vegg idet eg opna lødedøra. Helsike, for ein stank! Eg hadde mest lyst til å snu, men eit blikk på Odelsgut, fjerna slike tankar frå hovudet mitt. Eg gjekk resolutt inn, batt tauet godt fast rundt Balder, og opna garden. Og aldri før har vel ein veir hoppa så fort og så høgt. Ta no det for helsike litt med ro, ditt utyske! ropte eg. Men Balder, som hadde hatt varme draumar og kvar ei steikje jember i fjøsen i eit heilt år, var ikkje til å stogge. Eg låg på bandet og prøvde å halde att med det eg hadde, men Balder for sin seiersgang frå søye til søye i ei rasande fart. No må du hegne deg litt, for pokker! Odelsgut! Klarer du å skrive ned nummera. Dette går heilt i surr! Du må drage han inn att i garden! Balder ville ikkje rikke seg. Eg skal nok ta  deg, tenkte eg, og tok eit skikkeleg krafttak. Brått miste Balder fotfestet og heile sauen datt på rygg i det han skulle til å hoppe opp på ho Kjell-mor. I sakte film såg eg ei klyse kome farande gjennom lufta, og hadde det ikkje vore for at eg låg på golvet med tau i begge hender, hadde eg nok klart å gå klar. Men den gang ei. Eg fekk klysa rett i den nylagde sveisen. Helsike, also!! Odelsgut lo så eg trudde han skulle drepe si. Tørk vekk det fliret om du har livet kjært sa eg, og prøvde desperat å tørke vekk fanskapet i frå håret. Vi måtte sjølvsagt få Balder inn i garden sin, før eg kunne gå å vaske meg. Men akkurat idet eg opna fjøsdøra, kom systera mi drylande ned i tunet med ein eim av chanel både framføre og bak seg. Gud!!!! Kva har du gjort med håret!!! Noko så stilig! sa ho den nette grove røsta ho var så kjend for. Kva i alle dagar har du gjort? Kva frisør har du vore til??!! Eg vart teke heilt steikje fullstendig på senga. Her gjekk eg med dei edle dråpane til Balder, godt inngneka i hårrøtene, og så stod altså "the queen of style" og messa om kor fin eg var på håret! Her gjaldt det  halde maska. Odelsgut stod på god avstand, men heile skrotten synte at han mora seg godt. Eg vil og ha eit slikt stylingprodukt, proklamerte systå med ei stemme som nesten gjekk i fistel, eller nokså høgt for å vere henne. Kvar har du kjøpt det? Blivakker.no? Der har dei mykje steikjandes bra og ikkje minst rimeleg! Eg fekk meg ikkje heilt til å svare, og dess meir desperat vart ho. 

Akkurat då kom svigerfar og svigermor burnande ned i tunet. Dei hadde køyrt heile natta for å kome heim. Det er i alle fall ikkje vits i å bruke pengar på hotell, som svigerfar seier. Blodsugarar, heile gjengen! No var svigerfar så vidt synleg i den svarte toyotaen, då han som vanleg var blitt smeikje brune. Heldigvis hadde han kvit caps på seg, ellers hadde han kunne teke livet av lettskremde møtande sjåførar på vegane. Dei stoppa og snakka så vidt med Odelsgut, og trass mitt kvasse blikk, klarte han sjølvsagt ikkje å halde kjeft. Brått såg eg svigerfar heiv seg ut av bilen og sprang inn i fjøsen. Systera mi stod fortsatt og snakka i fistel over sveisen, og eg kjende eg byrja sveitte. Eg skulle akkurat til å opne munnen og fortelje kva som hadde skjedd, då dinna kolkjeften av ein svigerfar kom springande mot oss. Steik for ein flotte brunfarge du har fått, gaula systå, du kan no berre kle av deg du, om du skal på jakt, å leggje deg opp i eit torvheng, ikkje ein einaste jækel som ser deg der du, sa ho og skogglo av si eiga morsomheit. Å, jeg takker og bukker, svara svigerfar med såpeglatt stemme. Eg har faktisk med ei lita gåve frå det fjerne aust, sa han og tok opp ein liten metallboks frå lomma: Dette er spesiallaga hårvoks, rein arganolje, ikkje testa på dyr. Versogod! Det er same produkt som svigerdottera mi har i håret, ho fekk i fjor! I fjor, ropte systa. Har du hatt denne gullgruva i eit heilt år, utan at eg har fått prøve?! Tusen takk, sa systå, snudde på hælane og sette avgarde. Eg hadde rett og slett ikkje hjarte til å seie til henne kvar denne eksklusive hårvoksen kom frå, og som Odelsgut sa, det var vel like greitt, ellers kunne det kanskje sjå mørkt ut for både Oddgut og Balder.

Ein god, gamal slager...

For ei stund sidan gjekk Odelsgut til innkjøp av ein rasande flotte gassgrill. Grillen var så svær, at både svigerfar og svigermor måtte hjelpe til med å laste han av traktorhengaren, og vi måtte rett og slett sette han i fjøsen, då det ikkje var plass til utysket på verandaen. No har det rett nok ikkje vore noko til grillvêr i det siste, snarare tvert imot. Det har vore bikkjekaldt, og sjølv om Odelsgut trosser kulden og ligg berre i brellå, er eg sjølv godt innepakka i både ull og chenille. Mest som ei julegåve det ikkje er råd å opne, som Odelsgut seier.

Vel, vi fann likevel ut at grillen måtte testast. Lukka var at ein av gamlesaudene sang på siste verset, og vi kunne med godt samvit ofre han på grillens alter. Ein måtte sjølvsagt ha steike mykje mørningssalt, og skrotten måtte hengje nokre ekstra dagar, men til slutt var SolGod klar for grillen. Odelsgut hadde heldigvis kjøpt ekstra stor gasstank då det er mest økonomisk å tenkje kvanitet framfor kvalitet. Godt var det, for her måtte det fyrast for å få gjennomsteikt fanskapet. Klart, ein godt vaksen saud er ikkje akkurat lett, og det var noke so inn i håna tungt å få SolGod opp på den roterande jernstonga som Odelsgut, praktisk som han er, hadde plassert over grillen. Det draup og rann av krydder og kvitlauk, og det danna seg snart ein liten innsjø av cajunmarinade på fjøsgolvet. Sjå no til å få kobla til gassen, for helsike! ropte eg. Odelsgut jobba på det meste han kunne, men ville vel vere litt meir varsam enn den halvgalne kjerringa si som snart stod til knea i krydder og søl. Kan du ikkje AV OG TIL halde kjeft! Forstår du ikkje at det er eksplosivt dette her? Kjeften kan du sjølv late att, svara eg. Kven i helsike er det som skal servere SolGod? Kven er det som skal stå her i fan ta snart heile dagen?! Eg kjende eg vart forbanna! Men akkurat idet eg skulle til å smelle i han at han kunne dra seg ned frå høyloftet, slik at eg kunne klatre opp å koble til gassen sjølv, høyrde eg eit fortvila kvin etterfølgt av eit drønn frå det hinsidige. Trykkbølgja av eksplosjonen heiv meg lukt inn i oksefjøsen, og eg hadde så vidt tid til å tenkje: Å, fan!, før eg fekk SolGod rett i trynet med ræva fyrst. Eg vart så full av marinade at Odelsgut ikkje var heilt sikker på om det var kjerring eller saud han fann att innst inne i oksegarden.

Når nettene vert lange...

Det er mange fordelar med å bu vegg i vegg med fjøsen. Kort veg til arbeid, vi høyrer det lågaste lete om noko skulle vere gale, og ikkje minst er det fort gjort å lukte kva tid gjøsselkjellaren er klar for tøming. Ei ulempe, derimot, er dissa forbanna utyska som elskar kalvegodt og formjøl. Eg snakkar sjølvsagt om mus og rotter. Gløymer ein eit lite sekund å late att ei dør, skal du vere nok så sikker på at fanskapen kjem drysande inn dørene. Når det nærmar seg jul, og det vert kaldare ute enn inne, er ein ekstra utsett, trass i at vi alltid prøver å unngå ein normaltemperatur i stova på over 16 grader. Det går an å kle på seg, som Odelsgut seier, og på verdsbasis er me i Noreg miljøsvin i høve til dette med straumsparing. Her på garden bruker vi difor så lite straum som muleg, for på denne måten gjere vårt for den globale miljøpolitikken. Og når det er skikkeleg kaldt inne, er det ikkje ein einaste museskrott som gidd å ta den risikable turen over tunet, då det stort sett er varmare i fjøsen. Her ein dag gjekk derimot varmepumpa fullstendig av hengslene, og spydde ut varmluft til tapeten på veggande byrja å boble. Odelsgut og eg var sjølve uvitande om dette (sjølvsagt), då vi var ute og arbeidde begge to. Odelsgut var oppteken med å sveise eit nytt triangel til gamleforden då vi berre hadde 10 frå før, og sjølv heldt eg på med vedakløyvaren, då vi hadde eit par tusen kubikk med tømmer som måtte takast snarast råd. Veden var viktig, han var trass alt gratis, og som Odelsgut seier, til meir vi fyrer, til mindre elektrisitet bruker vi, og til meir sparer vi miljøet.

Eg heldt akkurat på å trykkje ein 5 meter lang stokk godt inn i kløyvaren då Odelsgut kom springande med sveisemaska i handa. Du må komme! Du må komme! ropte han fortvila. Kva er det? Eg vart nok så engsteleg, for det er relativt sjeldan guten hevar stemma, og panikk har han med det eg veit aldri fått. Likevel såg han nok så fortvila ut idet han runda hjørnet på fjøsen. Det er noko som er gale inne i huset! Eg slapp det eg hadde, og då eg runda hjørnet såg eg dei neddugga rutene og kor det rann frå rafta. Herregud! Varmepumpa, som Odelsgut sjølv hadde designa og installert, hadde blitt riv ruskande galen. Vi klarte å ta oss inn, trass den forferdelege varmen, men pumpa ville ikkje skru seg av, ikkje ein gong når vi drog ut kontakta. Det må vere det innebygde naudaggregatet! ropte Odelsgut tungt, han var ikkje glad i varme, og klarte mest ikkje fungere i ein slik temperatur. Gjennom skodda såg eg noko svart som pilte over gulvet. Nei, å nei! Det er kome mus inn! ropte eg.

I slike høve hadde Odelsgut mekka saman ei automatisk musefelle med 10 matestasjonar og automatisk remating om musa skulle klare å ta agnet utan at fella kleppa saman. For å vere sikker på at pokkerskapet døydde, hadde han i tillegg nokre titoms spiker som smekka att samstundes med fella, og det var ikkje ein einaste musejækel som så langt hadde overlevd Odelsfella. Men gjennom skoddehavet var det ikkje enkelt å korkje sjå eller puste. Brillene til Odelsgut var for lengst dekt av eit ekstra tjukt lag av dogg, og sveitten rann i strie straumar nedover den smekre kroppen, og danna ein fin liten innsjø under klauene. Ser du pumpa? ropa eg. Ser!!! Eg ser no vel for svarte svingande ikkje noko i dette skoddehavet! Eg trur eg ser henne! ropa eg. Følg stemma mi! Brått byrja pumpa å dure faretruande høgt. Vi må komme oss ut! Fanskapen eksplofanmegdeirar!!

Det var heilt steikje kvitt på alle kantar. Eg peiva med armar og bein, i desperate forsøk på å få tak i noko handfast.Odelsgut! ropa eg. Er du i live? I live for helsike! Ta ei sleggje og send varmepumpedriten ut på dei evige jaktatlege før eg vert skikkeleg forbanna! Eg kunne ikkje anna enn lyde. Sikta var fortsatt som i ein urfinsk sauna. Kan vi ikkje prøve å late opp ei dør eller eit vindaug, ropte eg. Har du gått heilt steikje frå vetet, kjerring??!! Slik ei sløsing!! Nei, fan heller. Når varmen fyrst er komen i hus, skal han pokker brette meg ikkje få sleppe ut! Som alltid hadde vi ei sleggje ståande rett ut for stovedøra. Det er eit hendig verkty, sleggja, brukande til mykje meir enn ein trur, og både Odelsgut og eg er samde om at det er best å ha ei for handa. Eg klarte så vidt, dyvåt av sveitte og med mascara rennande i strie straumar, å løfte sleggja bak hovudet. Men akkurat idet eg skulle til å bruke mine siste krefter til å gi ho ein skikkeleg drylar, kom enorme lydbølgjer, følgt av ein vegg av luft, som smellde meg lukt inn i verandadøra. Idet eg landa kjende eg ei smerte meir intens enn eg nokon gong før hadde kjent. Fan steike, rann det gjennom hovudet mitt, der datt raua mi rett ned i Odelsfella! Kor det skal gå med spælet mitt no, ropte eg i rein fortviling. Odelsgut, som hadde høyrt smellet, kom dragande over stovegulvet, kor det går? Er du i live? Brillene hadde byrja å få ørsmå flekkar av klart glas i all duggen. Det er ikkje meir heller, gret eg og snudde ræva til så han fekk sjå kor gale det var fatt. Men, som Odelsgut sa, inkje er så gale at det ikkje er godt for noko, for eksplosjonen hadde også kverka ei rotte eller to, og vi fekk no både sjå og kjenne at Odelsfella fungerte både på det eine og det andre byttet. Men, eg trur nok at eg kan trekkje ut titommarane på dette patentet, la han til, idet han gjekk for å hente avbitartonga og litersflaska med jegermaister. 

Kom, skal vi klippe sauen idag...

Odelsgut og eg er heimefolk, det er vel knapt nokon løyndom. Vi likar oss godt i heimens lune arne, og i tillegg er det som kjent mykje arbeid med gardsdrifta og det er vanskeleg å kome i frå. Likevel ser vi oss av og til syn med å trå over dørstokken og ta ein tur ut or bygda. Den ville ferda ut i det ukjende går sjeldan langt, men denne gongen hadde odelsgut nesten overgått seg sjølv.

Sauene var komne vel heim i fjøsen etter ei ikkje altfor enkel sanking. No er det vel på tide å få av ulla, sa Odelsgut ein vakker laurdagsmorgon i oktober. Lukta av bacon og egg låg som ein herleg eim på kjøkkenet, livet var prega av mak og ro, ja, ein kunne nærmast sjå fredsduene flakse rundt hovuda våre. Lukkeleg nynna eg bæ, bæ, lille lam, medan eg forsiktig la fram eit godt gjennomtenkt forslag om at kanskje det var eg som kunne ta meg av klippinga i år. DU! rapte Odelsgut, medan små bitar av bacon flaug gjennom lufta. Ja, kvifor ikkje? svara eg. Er det ikkje på tide? Odelsgut kika over brilleglasa. Eg hadde tenkt at vi skulle gjere litt research fyrst, brumma han. Reasearch!! ropte eg. Det er vel ikkje nødvendig! Eg har no sett på deg i åresvis, trur du eg er steikje greinalause?! Trur du ikkje at eg klarer slikt? Men den lette irritasjonen er kjende gjekk fort over i rein lykke, då odelsgut slengde brosjyra i bordet og sa tungt: Gol.     Fyrst forstod eg ikkje kva elsklingen meinte, men sakte gjekk det opp for meg at han hadde tenkt å ta meg med på tur. Og så heilt til Gol!! ropte eg. Tenkt å vere gift med ein slike mann!! No må du roe reka heilt steikje ned! sa guten. Det er research. Det skal arrangerast VM i saueklipping i området. Eg vart så yven over denne informasjonen at eg ikkje klarte å hegne meg. Eg heiv meg rundt halsen og deisa den nette spuren opp på fanget hans, medan eg hylte så ekstatisk at til og med naboen stakk hovudet inn døra og spurte: Ka so skjer? 

På Gol var der både spa og tropicana badeland, og vi måtte sjølvsagt prøve. Eg var nok så skeptisk til massasje og den slags, der var vi like, men eit bad i rette omgivnadane, det sa eg ikkje nei til. Systera mi hadde bestilt meg badedrakt i Ellos, ein rålekker kreasjon i svart/ kvit kontrast, med skjørt som rakk meg nesten ned til knea, ein stor paljettpanda pryda framstykket, medan bakenden til pandaen pryda det flotte spælet mitt. Ein kan ikkje vise for mykje av godsakene, proklamerte odelsgut, og var for ein gongs skuld godt nøgd med svigerinnå. Odelsgut sjølv var rasande flott i ny oransje badeshorts med svarte palmeblad både framme og bak. Shortsen var nok i største laget, men det er som kjent viktig å ha noko å vekse i, det hadde odelsgut antyda mange gonger. Sistemann uti er ei kræde! ropte eg og sprang mot bassengkanten. Og meir elegant skrott har vel aldri korkje før eller sidan vore sett sør for Hallingskaret. Eg hoppa opp på brettet, tok ein dobbel salto med vri før eg som ei svale gleid nesten heilt steikje umerkeleg ned i det godt tempererte vatnet. Skjørtet virvla rundt føtene, og låg som ein krans rundt kroppen min og duva lett fram og tilbake i det bølgjene frå stupet laga små fontener mot bassengkanten. Odelsgut, som på ingen måte er noka kræde, kom springande i stor fart, hoppa på stupebrettet, rasa oppover i 5 meters høgd, før han retta armane og føtene ut og landa på magen med ein eleganse Mark Spitz berre kunne ha drøymt om! Den svarte og oransje kreasjonen blotna opp og blanda seg med det nydelege smilet han er så kjend for. Tragisk nok, viste det seg at det ikkje var lovleg å stupe i bassenget bortsett frå kvelden mellom 20.00 og 22.00. Dei mange pensjonistane som hadde leigd bassenget til raumatisk behandling, hadde blitt nok så vondlætne og sjokkerte av hendinga, og ei lita og tynn dame på om lag 95 år, hadde endå til blitt slengt opp på bassengkanten av den nette tsunamien av klorvatn. Eg vart rasande over denne behandlinga! Det var no vel for fan ikkje mi skuld at desse fjellmolbuane som ikkje hadde sett sjø før, nesten drukna av litt vann!  Få dokke redningsvestar, for helsike, ropte eg i det badevaktene sleit meg ut døra.

VM i saueklipping var likevel høgdepunktet vi gleda oss til, og det var heilt utruleg å sjå kor fort og flott dei beste klipparane gjorde det. Dette vert noko å leve opp til, sa odelsgut imponert. Pøh! fnaus eg. Det er vel ikkje noko problem. Dei klipper no berre oppå! Eg skal no klare å klippe heile sauen på like kort tid. Det skeptiske blikket eg fekk tilbake, dreiv meg berre endå lenger i fantasien om å bli den beste saueklipparen på Sunnmøre.

Bilen hadde knapt stoppa i tunet før eg heiv meg i fjøskleda. Her skulle det klippast! Men nei, og nei! Trur du ikkje ditta våbøle av ein svigerfar allereie hadde starta? Her hadde han fått klar beskjed om at  han ikkje skulle klippe, men trur du han klarte å vente? Fan brette meg, altså!!! No har dinna faren din gått for langt, han har pinadet makk i ræva! ropte eg til Odelsgut. Eg reiv opp fjøsdøra og brølte: stopp klippemaskina med ein helsikes gong om du har livet kjært! Ferdig! sa svigerfar og gliste. No er det berre Balder att. Eg kjende at rommet var mindre og kvite snorer dansa framføre auga mine. Balder. Den vondaste, argaste sjela på garden! Eg såg på han, og han stirra olmt tilbake. Eg kjende meg som Billy the Kid i sekunda før ein duell. Ja, ja, sa eg. Så var det du og eg, Balder.  Bææææ!!! Buldra Balder tilbake.

Opp på klippestativet for han, og det var berre så vidt bandet nådde rundt den muskuløse halsen. Eg kjende eg fekk sveittebrot. Det pipla og rann både her og der, medan klippemaskina gjekk si langsomme ferd over den enorme saueskrotten. Armane var låke heilt ut til ytterste fingertuppane, og den ramme lukta av Balder reiv i nasehåra så tårene pipla fram i augekroken. Eg gir fan ta ikkje opp! tenkte eg. Akkurat då kjende eg at klippemaskina traff noko anna enn ull. Sauen kom med eit bræk frå det hinsidige. Kva i helsike!! ropte eg fortvila. Men sauen var nok meir fortvila enn eg, for i neven min hadde eg fanga restane av det som ein gong var dei edle delane til Balder. Kva i fan er det du drive med!!! ropte Odelsgut fortvila. Har du kastert han Balder!! Nei, og nei! Beste væren som nokon gong har vore på garden! Kva kjem han far til å seie no!!! Men svigerfar hadde heldigvis allereie bestilt ny vær frå Stranda, for som Odelsgut sa i det han henta salongrifla, når ein veir kjem over ein viss alder, klarer han rett og slett ikkje å få kroppen sin opp på jembrene lenger. Og, la han til,  Balder har det nok betre no, på dei evige jaktatlega, der han lett og ledig spring etter jembrer for alltid. 

Postludium til Balder...

Eg sit hjå bordet,

ser ut på det grå

Kvifor måtte det hende?

Kvifor var eg så brå?

 

Eg skulle klippe ulla vekk,

hadde fått opp i vel ein sekk.

Då det fatale skjedde,

væren Balder fekk seg ein smekk

 

Og liten var han ikkje,

han var brutal og vond.

Men samvitet kan ikkje lette

Balder, å Balder

Klippemaskina gjekk tette!

 

Under der skulle eg klippe,

handa for lett og dreiv.

Men du var så skjør og sensitiv,

at du sparka til når det reiv!

 

Av, ja AV dei fòr, dei edle delar,

ned i handa mi dei datt.

Der sat eg med dei 5 kilo tunge ballane i handa,

og du, Balder, svimte av og datt.

 

Odelsgut kom, han hadde høyrt bråket

Han fekk sjå eit makabert syn

Rett ut på fjøsgulvet låg eg,

med den daude væren opp på meg.

 

Ballane var heldigvis godt intakte,

gode til suppe som dei er!

Balder, han kan inkje på jorda makte,

men hjå 100 jembrer i paradis han er.

Sauesanking

Gardslivet har mange sider, og når ein har sauer, er ein av dei å sanke dei inn etter at dei har fått smake fridomen fjellet gir. Dette er sjølvsagt ikkje alltid like enkelt, men heldigvis er både Odelsgut og eg ihuga sankarar, og kan vel få i hus kva det skal vere utan vesentlege problem. I år skulle det derimot vise seg å verte litt meir problematisk enn vi hadde rekna med. 

Systera mi er ei kjekke taus, men hatar alt som har med gardsdrift å gjere. Odelsgut plar kalle henne for spøkelseskladden, då ho har ei eiga evne til å dukke opp i utide og utide, heilt utan føråtvaring. I åras løp har Odelsgut likevel utvikla sitt eige alarmsystem, då han får både gåsehud og lett feber 5-10 minutt før ho kjem drylande inn døra. 

Eg stod altså og masserte ein av dei særleg vonde knutane til Odelsgut, då alt håret på ryggen brått reiste seg. Vi får besøk snart, sa guten med tung røyst, eg tek meg ein tur ut i tunet. Ikkje før hadde han smetta ut verandadøra, før ho stod framføre meg. Kledd i svart silkebluse og med håret behendig tupert og oppreist ved hjelp av ei halv flaske Elnett hårspray,  såg ho meir ut som ei blond dynastialexis, enn ei bygdataus. Støvlettane var siste skrik, med høge helar og opning både framme og bak, og det skotskruta plisseskjørtet, som viste akkurat nok av dei halvlange leggane,  var groteskt stilig. Eg såg skeptisk på henne. Visst var ho feiande flott, men ho hadde ikkje klart å plukke ei steikje multe, ei heller gjort fjøs i eit slikt utstyr. Ho heiv av seg det flammeraude halsskjerfet med ei dramatisk rørsle, og deisa ned i nærmaste stol. Kvar er svogeren min? Har han gøymt seg? sa ho med ei stemme som bar preg av den leie halsvirusen som hadde funne sin permanente bopel i den vakre svanehalsen hennar, og som slett ikkje stod i stil med resten av framtoninga. La meg få litt kaffi, for fan, nærmast brølte ho, og sjølv om eg hadde mest lyst til å be henne dra seg sta og finne seg ein kopp sjølv, visste eg at det var best å vere på lag når ho var i eit slikt skymme. Fan, dinne gestrengbrellå er steikje ubehageleg! sa ho, medan ho gjorde ein djup knebøy for å prøve å riste laus. Til helsike med det! Kva er det du vil? Vi skal på saudesanking, og må snart hive oss i pickupen, prøvde eg meg. Saudesanking! Alltid skal du no halde på med dinna helsikes garden, har du ikkje tid til di eiga syste? Di stødigaste støtte i livet? fresa ho, og tok ein lang, lang slurpande slurk av kaffien eg nett hadde henta. Du er no meg eit stort rævhol, du har inga forståing for det Odelsgut og eg slit meg kvar dag! Du hadde aldri klart å vore i mine sko!! proklamerte eg. Eg ville ikkje ha vore sett dau i dine sko, slik som dei ser ut, sa ho. Du går no å dassa i dissa fjøskleda dine, og for å ikkje snakke om alle disse kamoantrekka du driv å syr sjølv. Usja! Av og til lurer eg på korleis eg, med min sans for high fashion, har fått ei slik syster, heilt blotta for stail. Men ein ting skal du vere klar over: Eg hadde godt klart å vore bondekjerring for ein dag, og eg skulle ha klart det med bestebrellå også! 

Stakkars Odelsgut vart bra side i trynet då han såg kven som sat bak i pickupen. Skal HO vere med? På saudesanking? Har du gått heilt steikje frå vetet, kjerring!!? Ho kjem seg aldri opp i fjellet, i alle fall ikkje nedatt i det antrekket. Hald kjeft, di bergjylte! Eg skal no skifte, sjølvsagt, eg er no ikkje heilt steikje idiot heller! ropte ho. Svigerfar, som sat klar i traktoren, klarte ikkje å dy seg: Det er no flott med underhaldning når ein er på tur, sa han og gliste. Systå vart rasande, og Odelsgut fann det best å køyre før ordkrigen utvikla seg til ei brennheit konflikt.

Vi stod og venta aldri så lenge, men til slutt kom ho ut, som vanleg kledd for høvet, med langhalsa saueskinnsponcho, skinn-nikkers, høge designerstøvlar og det karakteristiske raude skjerfet i halsen. Det osa tungt av chanel nr. 5, for som syster mi seier, det er ikkje nødvendig å lukte drit sjølv om ein held på med dritarbeid. Og til fjells bar det, og utruleg nok kom ho seg på eit vis opp, sjølv om ho gleid og gjekk på trynet heile forbanna tida. Kunne ho ikkje hatt skikkelege fjellsko,  for svarten! Ho kjem til å skremme vetet av sauene! kviskra Odelsgut. No må ikkje du vere så negativ, frøste eg tilbake, ho må no få vise at ho kan, og med dinna flotte saueskinnskåpa, glir ho kanskje rett inn i flokken. 

Du kan no hente dissa seks der opp du, sa Svigerfar til systera mi og gliste. Det er berre å rope forsiktig på ho Kjempe-Guri, så finn dei nærmast vegen sjølve. Vinden hadde gjort ein god jobb med Elnettsveisen, og det heilt naturleg lyse håret stod rett opp. Tørk av deg gliset, trur du det er noko problem å hente ned nokre sauer? Ho hepsa seg oppover fjellsida så moldspruten stod kring henne. Men nett då ho kom på høgde med dei, og ropte: Kjempe-Guri! med så linne stemme ho klarte, sprang dei vidare opp råsa og over kanten av skaret. Kva i fan dei springe for? ropte ho. Dra deg etter dei! ropa svigerfar, elles spring dei over kommunegrensa! Du måtte sende henne etter dei skjerraste? sa eg og sende svigerfar eit stygt blikk. Plutseleg kom sauene springande tilbake. Dei bræka så høgt at det var nærmast uråd å høyre noko som helst idet dei i full panikk reiste nedover råsa. Systå var ikkje å sjå. Dei andre sauene vart så skremde av alt dette, at dei sette i å springe oppover i staden for nedover. Der ser du! ropte Odelsgut til meg. No vert det eit helsikes styr å få dei nedatt i fjøsen! Eg sprang til eg kjende blodsmaken i munnen. Sauene måtte sjølvsagt kome fyrst, og vi kunne ikkje sleppe dei for å leite etter systå. Pokker også! Eg burde ha visst at dette kom til å gå til hondane! tenkte eg.

Raudletne og sveitte, og fleire timar etter,  fekk vi endeleg med oss flokken heim att i fjøsen. No må vi oppatt å finne systå, sa eg. Systera di klarer seg heilt sikkert fint, ho overlever det meste, det er eg ganske viss på, brumma Odelsgut. Du ser ganske bleikgusten ut, sa eg, er du ikkje heilt bra?  Men der kjende eg det og, ein svak eim av Chanel la seg over nasene våre i det vi skulle til å late att fjøsdøra. Systå!! ropa eg. Eg tek meg ein tur ut i tunet, sa Odelsgut og forsvann. Nei, sjå! ropa svigerfar. Eg trur vi har fått ein ny jember i fjøsen! Og der, midt i den store sauegarden, såg eg saueskinnskåpa med nokre småbleike hårtustar stikkande fram. Systå! Er du i live!!! I live, for fan!! brølte ho. Sauejækelen ville ikkje stoppe, så eg klamra meg til halsen hennar Store-Guri heile vegen nedatt. Høyrde du ikkje at eg ropte! Og sjå!!! Dei fine støvlane mine er vekke! Du skuldar meg eit par støvlar! Ho reiste seg opp og halta ut av garden. Svigerfar klarte ikkje å haldle seg, og skrattlo med det han hadde. Heitedet! Kan du ikkje busette deg i fjøsen, du glir rett inn! Berre vent, så skal eg sleppe inn veiren!! Som venta fekk han seg ein god drylar midt i planeten. Og som Odelsgut seinare peikte på, kom han trass alt godt frå hendiga, då han ikkje mista tenner. Vi må også vere glade for at dette innfallet av lyst til å hjelpe til på garden kom i dag, og ikkje i morgon når vi skal jage inn alle oksane, sa Odelsgut og fekk med systå sin dramatiske sorti, att dei deilege rosene i kinna sine. 

 

 

Multeplukking og anna småplukk...

For ei tid sidan gjekk Odelsgut til innkjøp av ei gravemaskin. Guten sjølv var så nøgd med handelen at han sveva i lukkerus dei neste vekene. Einaste skår i gleda var kjeveskada svigerfar fekk då han skulle hjelpe til med ein av dei 57 små reperasjonane maskina trengde før ein kunne ta henne i bruk. Sjølv var eg som nemnt oppteken med sylting og safting, ikkje minst fordi det var molteår i år, og då er det sjølvsagt viktig å kome seg til fjells og plukke kvart eit steikje kart før nokon annan får tak i godsakene. Eg var som alltid godt budd og hadde laga meg ein kamoponcho med gule, oransje og raude spettar i, slik at ingen skulle oppdage dei høgst løyndomsfulle stadane. Eg såg mest ut som ei nedfallsfrukt sjølv, sa Odelsgut, medan han skrudde den siste bolten på plass. Å, hold kjeft, rann det ut av meg, eg kan ikkje alltid sjå fullmoden ut når det er tale om matauk, la eg til, og sette dei ti nyplukka literane med molte i lag med dei andre 167 kiloane eg allereie hadde fått i hus. Du klagar no ikkje når sylta og safta kjem på bordet, kjære, sa eg med ettertrykk. Nei, men nokre gonger hadde det vore fan så godt med fersk sylte! Kan du ikkje hoppe over nokre år, slik at vi kan ete opp det vi har i dei utallige frysarane? Eg kjende halsen snøra seg saman. Hoppe over!!! La andre få plukke??!! Ro deg heilt steikje ned, svara eg, om ikkje sylta og safta smakar godt nok til deg, kan du halde deg til den sylande ferske hjortemøren frå i forfjor!!!

Akkurat då kom svigerfar svingande ned i tunet på to hjul. Det var så vidt eg såg andletet hans over rattet i den gråspetta kamodressen. Som i eit mareritt i saktefilm såg eg han opne bagasjeromdøra og openberra eit hav av nydelege oransje, fullmodne multer. Takk for tipset, svigerdotter, ropa han, med det tannlause smilet. Han hadde endå ikkje fått vore til tannlegen etter at Odelsgut drog til han med sleggja. Dessutan hadde han uheldigvis svelgt kornetanna, og sidan ein stakkar nær må ta opp lån for å gå til tannlegen, måtte han vente til tanna kom ut på naturleg vis. Ho var jo godt brukande berre ein la henne i klor eit par døgn.

Det var mine bær! ropa eg, og odelsgut måtte halde meg i fletta for å hindre meg i å springe lukt i andletet  på han. Svikar! ropa eg. Ro deg ned, der er vel andre stader det finns multe. Og dessutan har vi vel så det rekker, eller? Eg såg stygt på han. Siste ord er ikkje sagt, fresa eg, og snudde ræva til og gjekk inn i syltefabrikken odelsgut hadde mekka ihop til meg i kjellaretasjen. Her var alt ein kunne trenge: 10 fryseskap, 8 store kokeplater, 3 ekstra straumkretsar, samt eige renseri og transportband for flasker og sylteglas. Eit eige alarmsystem med eletrisk støtfunksjon var sjølvsagt på plass, i tillegg til eit dieseldreve naudaggregat på 50 000 Hk. I taket var det hengt opp ei nyopppussa silotalje med kamera og fjernkontrollfunksjon,  for å spare den nette kroppen min for ekstra store lyft. Men all denne herligheita vart godt gøymd under den svarte tordenskya som hang over hovudet mitt. Svigerfar, dinna brosma, hadde teke multene mine! 

Den natta kom ein lydlaus skugge farande gjennom tunet. Kledd i den svarte spandextricot med hette og holdin-funksjon, smaug eg meg nedom huset til svigerfar og svigermor. Ha! tenkte eg, no skal vi sjå kven som får det største gliset til slutt. Men utanfor døra til det 100kvm store kjølerommet deira, sat brosma vakt. Holdin-drakta gjorde det vanskeleg å puste, men eg klarte likevel å snike meg forbi den levande, snorkande alarmen. Brått reiste svigefar seg opp og sprang inn på do. For ein flaks, tenkte eg, og gjekk inn på kjølerommet. Her måtte det handlast fort! Eg bor bøtter med bær så svetten rann som ei elv etter meg. Eg hadde akkurat kome meg ut med omlag 100 kg då eg høyrde eit stort "Splæsj".  No kom tanna!! ropa svigerfar lukkeleg! Eg sneik meg lydlaust vekk, plasserte bæra i velvet i kjellaren, fekk av meg den åletrange dressen, og kunne endeleg puste letta ut. 

Då svigerfar kom frå tannlegen neste dag, oppdaga han ranet, og kom farande opp i eit rasande skymme. Kor det gjekk med tanna? spurte eg søtt og smilte mitt beste smil. Ikkje prøv deg med smiger, kvar har du gjort av bæra mine?! Dine bær? ropa eg, hadde eg ikkje fortalt deg om den løyndomsfulle staden, hadde du aldri fått plukka. Til slutt måtte Odelsgut gå mellom oss, og proklamerte at no var det nok bærsanking for i år, elles ville han setje opp ei plakat på coopen med oversikt over dei beste multeplassane. Det var eit alvorleg trugsmål for både meg og svigerfar, og vi heldt klokeleg kjeft. Der var vi steikje på nett. Det var ein ting at nokon andre i familien fekk klauene sine på bæra, men at naboen, eller endå verre ein helsikes turist eller to fekk plukke, det var meir enn vi begge kunne tåle.

 

Jordhola

For ei tid sidan kjøpte Odelsgut seg ny gravemaskin. Maskina vart behandla med omsut og kjærleik, og var etter ein 20-30 titals timar klar til å utføre gravearbeid. Du kan vel ta å flytte syrenen nedom huset, sa eg ein nydeleg haustmorgon. Augene til guten vart blasse og svetten pipla fram i panna. Jau, svara han med tung og klar røst, det var tydeleg at han gledde seg umåteleg til å teste ut nykjøpet.

Den natta sov eg tungt. Eg hadde ein fantastisk draum om Odelsgut og gravemaskina, vi var kledde i kvit silke og romantisk musikk flaug lett gjennom lufta frå radioen i taket. Eg la eingong ikkje merke til den jamne duren frå tunet. Glad og lukkeleg tok eg på meg den gule frottekåpa og nærmast svevde ned trappa. Eg heiv i meg frukosten, klar til å ta fatt på dagens gjeremål. Eg hadde tenkt å tjuvdykke etter laks i elva, og hadde difor på meg ein kolsvart spandexdress med holdin-funksjon, som eg hadde fått for berre 151 kr på netthandelen.no.  Eg hoppa i gummistøvlane med eit brak, og svingte meg lettpåtå ut døra. For seint oppdaga eg at dei nyinnkjøpte Tretornstøvlane mine gjekk ut i inkje, og eg fekk akkurat eit glimt av ryggen til odelsgut med dei lilla øyreklokkene på plass opp i førarhuset, før eg datt med trynet fyrst ned i den enorme jordhola. Med kjeften full av søle og mold prøvde eg å rope: Kva i helsike er det du gjer, ditt forbanna krapyl!! Men orda drukna i det Odelsgut svinga gravemaskina rundt og løfta grabben. Ser du ikkje forskjell på kjerring og jord, din breiflabb! Eg prøvde desperat å kome meg på føtene idet grabben nærma seg, og klarte akkurat å få tak i ein hydraulikkslange før grabben vart løfta til værs. Eg vart slengt fram og tilbake, og trass i at eg kjempa for livet der framme på tuppen av grabben, klarte eg å registrere det skrekkelege som i løpet av natta hadde skjedd både i hagen og ute på ateleget. Så langt auge kunne sjå var der grassale jordholer, som om gigantiske jordrotter hadde invadert bygda!  Og maskina dura vidare. Herregud, no har han mista vetet, tenkte eg og prøvde desperat å gjere meg til kjenne der eg hang frampå grabben. Her måtte noko gjerast. Heldigvis er eg smidig som ei gaselle, og klarte å hoppe ned på den vesle grøne flekken der gravemaskina stod. Eg reiv opp døra til førarhuset. Høyer du meg! ropa eg, utan å få reaksjon. Til slutt treiv eg ein skiftenøkkel og slo til han i andletet med all kraft. Kvar i helsike er syrenen, ditt våbøle! ropte eg. Kva ropar du etter, kjerring, svara han. Ser du ikkje at eg arbeider? Arbeider? Du har no gravd opp heile bygda, din muldvarp! No må du ikkje overdrive slik. Far og eg held berre på med litt dreneringsarbeid. På utsida av maskina såg eg svigerfar, dinna breiflabben, stå og småflire. Du må ikkje ta slik på veg, no kan du no plante akkurat kvar du vil, sa han og smilte med ein kjeft som fortsatt mangla to tenner etter sleggjeslaget. Då kjende eg sinnet kome farande over ateleget og sende meg lukt inn i tankeløysa. Utan å nøle treiv eg styringsspaken og smelde grabben på gravemaskina rett inn i svigerfar, og tørka med det gliset godt vekk. Sjå å få dinna syrenen på plass! ropa eg med skringande røst. Og mest som Odelsgut såg opp i det eldraude andletet mitt, godt nedtrykt av den nette kroppsvekta mi, fann han det best å gjere som eg sa denne gongen. For, som han seinare sa, var det viktigare å få svigerfar opp frå jordhola før kjerringa sjølv tok syrenen med grabben og smeiste heile fanskapen rett i trynet på han, enn å nyte synet av det grosinte andletet mitt under dei neonfgule hårrullane. 

Ryper og andre haustfuglar...

Hjortejakta starta bra for Odelsgut og meg, stort sett takka vere brunstlukta eg hadde kjøpt på Ebay og ikkje minst hjortekjeledressen eg hadde sydd meg. Men 2012 frysaren var enno ikkje heilt full, og det var ikkje snakk om å legge seg på laubæra å ete kjøt frå 2009 frysaren før 2012 var i boks.

Eg kunne vel igrunnen ha tenkt meg ei rype eller to, sa eg til Odelsgut ein søndagsmorgon i september. Han såg på meg med eit uutgrunneleg blikk over kanten av kaffikoppen. Har du lyst på rype? sa han. Eg kan bli med, sa eg, og hjelpe til. Nei, no må du gje di! Kan eg ikkje få lov til å gå på jakt aleine, for ein helsikes gongs skuld? Du lagar no eit slikt rabalder at eg ikkje kjeme til å sjå ei einaste forbanna rype! Rabalder!!! ropa eg indignert. Eg snik meg fram stillare enn fantomet! Ånden som går!!! Ein apache ville ha misunt meg! ropa eg. Eg nektar å gå på rypejakt om du ikkje kan halde deg heime, sa Odelsgut fast, og eg innsåg at her var det berre å gi seg. Berre dra deg sta aleine, di moldkræde, men kjem du heim utan fulg, får du ikkje fingrane dine på denne rypa heller, sa eg og trakk glidelåsen på chenillenattkjolen ned til kragebeinet for å gi han eit ørlite glimt av kva han kanskje kunne gå glipp av. 

Det var dermed litt av ein trussel stakkars Odelsgut hadde hengande over seg då han heiv hagla bak på lastekassa og sette seg i pickup'en. Prøv no å ta det litt med ro medan eg er vekke! Ikkje reis ut på Kjøpet, og hald deg for Guds skuld unna fjøsgrillen. Og ser eg noko som liknar dinna flotte formfulle bakenden din bak eit torvheng, veit eg ikkje om hagla får liggje i ro, for å seie det slik... 

Eg kjende eg vart forbanna. Etter tolv års sambuarskap skulle ein nesten tru at guten kjende meg litt betre! Eg skal fan ta vise han, tenkte eg. I mine glansdagar hadde eg nemeleg hatt  hovudrolla i Pochahontas, med strålande kritikkar i opptil fleire lokalaviser. Eg hadde sjølvsagt spart på det flotte Pochahontaskostymet, og med nokre små justeringar gleid eg rett inn i drakta. Lukka var at ein i staden for saumar i sida hadde knytetau i sikksakk heilt ifrå armhola og ned. Stoffet framme og bak var heildekt av flotte indianarfjør, og dekte det aller, aller mest naudsynte. Og kanskje viste vel mykje av mine formfulle, bleikkvite lår, men til helsike med det. Her skulle frysaren fyllast, og då var det an på å likne mest muleg på ein fugl. Odelsgut hadde for ei tid sidan mekka saman ei pidde til meg, og eg kom meg difor fram på Sætra og enda litt lenger, utan vesentlege problem.  Det var vel best å kome inn på Odelsgut frå baksida av fjellet, tenkte eg, og sette av garde oppover sida. No er eg ikkje den som trenar aller mest, og både, lår, leggar og andlet var vel meir røsslyngfarga enn kvitt idet eg kava meg over kanten på skaret. Langt der nede såg eg Odelsgut. Det er no eller aldri, tenkte eg. Som fridomsgudinna reiste eg meg opp, sette i eit krigshyl og la på sprang nedover dei lyngdekte knausane. Men eg hadde ikkje rekna med den enorme ørna som steig opp framføre meg, sette klørna i Pochahontaskostymet og prøvde å drage meg utfor lynkgknausen!! Heldigvis er eg ikkje altfor skrinn, så fanskapet klarte ikkje å rikke meg frå bakken. Uheldigvis hadde pochahontasdrakta morkna noko sidan 1989, og dermed klarte ørnejækelen å rive ta meg det eg hadde på meg av klede. Der stod eg att i Evas drakt, med 3 brotne fjør fletta inn hårrullane. Eg var virren av heile hendinga, men i augekroken såg eg til min forferdelse at odelsgut la an hagla og tok sikte i mi retning. Har du ikkje på deg linsene no igjen!!! ropa eg fortvila. Ikkje skyt, din blinde grindkval!! Eg sette på sprang mot han, han var trass alt svært nærsynt, og skulle eg redde meg, måtte eg kome så nær så muleg. Akkurat idet eg tryna utfor ein steinknaus, flaksa det 20 ryper oppfor hovudet mitt. Ei rad med skot buldra i øyra mine, og snart datt den eine fuglen etter den andre framfor andletet mitt. Eg kava meg opp av haugen med døde ryper. 2012 er redda! ropa eg til Odelsgut, medan eg spytta ein kjeft eller to med fjør ut or munnen. Og Odelsgut, som ikkje hadde sett meg utan chenilledressen på mange år, var svært fornøgd med årets rypejakt

Les mer i arkivet » August 2016 » Desember 2015 » Oktober 2015
Gardakjerring

Gardakjerring

43, Vanylven

Er ikkje fotballfrue, men eg trur han har spelt ein gong i tida. Eg veit han var rasande dyktig på ski, for han har mange medaljar. Elles er han ein talentfull odelsgut med sans for gardsdrift, og det er ikkje til å kome i frå at han har vore heldig med val av kjærast.

Kategorier

Arkiv

Siste innlegg

Siste kommentarer

Lenker

hits